a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

فرجام خواهی

خانه > خانواده  > فرجام خواهی

فرجام خواهی

رسیدگی فرجامی عبارت است از تشخیص انطباق یا عدم انطباق رای مورد درخواست فرجامی با موازین شرعی و مقررات قانونی . ( بر اساس ماده ۳۶۶ قانون آیین دادرسی مدنی ) طبق این ماده رای که صادر می شود باید با مقررات قانونی و موازین شرعی مطابق باشد . مقررات قانونی مانند قوانین مصوب مجلس ، آیین نامه ها ، بخش نامه های دولتی . طبق ماده ۳ قانون آیین دادرسی مدنی ، قضات دادگاه ها موظفند موافق قوانین به دعاوی رسیدگی کرده ، حکم مقتضی صادر و یا فصل خصومت کنند . در صورتی که قوانین موضوعه کامل یا صریح نباشد یا متعارض باشد یا اصلا قانونی در قضیه مطروحه وجود نداشته باشد با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر و اصول حقوقی که مغایر با موازین شرعی نباشد حکم قضیه را صادر کند و نمی تواند به بهانه سکوت یا نقض یا اجمال یا تعارض قوانین از رسیدگی امتناع کند .

کسی که علیه او دعوای فرجامی طرح می شود فرجام خوانده و کسی که از حکم یا قراری ، فرجام می خواهد یعنی مدعی دعوای فرجامی است را فرجام خواه می گویند . حکم یا قراری هم که از آن فرجام خواسته شده است را فرجام خواسته می گویند . فرجام خواهی هم یعنی درخواست رسیدگی دوباره به یک پرونده کیفری یا حقوقی است .

دیوان عالی کشور بعد از آن که رای را رسیدگی کرد ممکن است یکی از راه های زیر را انتخاب کند : اگر رای را صحیح بداند آن را ابرام می کند . اگر رای را صحیح نداند آن را نقض می کند. در صورتی که رای نقض شد دیوان عالی کشور رسیدگی نمی کند بلکه رسیدگی را به مرجع بدوی یا تجدید نظر واگذار می کند . به عبارت دیگر دیوان عالی کشور به ماهیت دعوا رسیدگی نمی کند بلکه صرفا رای را تایید یا نقض می کند .

حالا ممکن است سوالی مطرح شود که آیا رای دادگاه های بدوی قابل فرجام است یا خیر ؟! بر اساس ماده ۳۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی آرای دادگاه های بدوی که به علت عدم درخواست تجدید نظر قطعیت یافته قابل فرجام خواهی نیست مگر در موارد زیر :

الف ) احکام :

  1. احکامی که خواسته ی آن بیش از مبلغ بیست میلیون ریال باشد .( دعاوی که خواسته آن ها بیش از ۲۰ میلیون ریال است صرفه نظر از آن که میزان محکوم به کم تر یا بیش تر از ۲۰ میلیون ریال باشد . )
  2. احکام راجع به اصل نکاح ( اثبات رابطه زوجیت ، بطلان زوجیت یا انفساخ زوجیت ) و فسخ آن، طلاق ( درخواست صدور حکم طلاق ، درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش )،   نسب ( اثبات نسب ، نفی ولد )، حجر ( صدور حکم حجر ، صدور حکم رشد ، زوال حجر )، وقف ، ثلث ، حبس ( حق انتفاع ) ، تولیت .

ب) قرارهای زیر مشروط به این که اصل حکم راجع به آن ها قابل رسیدگی فرجامی باشد .

  1. قرار ابطال یا رد دادخواست که از دادگاه صادر شده باشد .
  2. قرار سقوط دعوا یا عدم اهلیت یکی از طرفین دعوا .

 

باید توجه داشته باشید طبق این ماده آرای دادگاه های بدوی که مورد تجدید نظر خواهی قرار گرفته اند تا زمانی که قطعی نشده اند قابل فرجام نیستند . براساس بند ۱ ماده ۳۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی، خواسته دعوا باید مبلغ بیش از ۲۰ میلیون ریال باشد تا قابل فرجام باشد . یعنی خواسته باید وجه رایج باشد . اگر خواسته دعوا مالی باشد حتی اگر بیش از ۲۰ میلیون ریال باشد به هیچ وجه قابل فرجام نیست . مثلا اگر در دادگاه بدوی دعوا الزام به تنظیم سند رسمی یک موتور سیکلت باشد به خواسته ۳۰ میلیون ریال مطلقا قابل فرجام نیست .

دعوایی که مربوط به نکاح و فسخ آن ، طلاق ، حجر ، نسب باشد حتی اگر مورد تجدید نظرخواهی قرار گرفته باشند قابل فرجام است ولی دعاوی مربوط به ثلث ، تولیت ، حبس اگر مورد تجدید نظرخواهی قرار نگیرند قابل فرجام خواهی هستند .

دعاوی غیر مالی اعتباری اعم از آن که تجدید نظرخواهی شده باشند یا نشده باشند قابل فرجام نیستند .

تصمیمات حسبی قابل فرجام نیستند جز آن چه که در قانون صراحتا قابل فرجام معرفی شده است . مثل عزل قیم . ( ماده ۴۷ قانون امور حسبی )

براساس ماده ۳۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی آراء دادگاه تجدید نظر استان‌قابل فرجام خواهی نیستند مگر در موارد زیر :

الف ) احکام :

احکام راجع به اصل نکاح و فسخ آن ، طلاق ، نسب ، حجر و وقف .

ب ) قرارهای زیر مشروط به این که اصل حکم راجع به آن ها قابل رسیدگی فرجامی باشد .

  1. قرار ابطال یا رد دادخواست که از دادگاه تجدید نظر صادر شده باشد .
  2. قرار سقوط دعوا یا عدم اهلیت یکی از طرفین دعوا .

باید توجه داشته باشید قرار رد دادخواست در صورتی قابل فرجام است که قاضی آن را صادر کرده باشد اگر قرار رد دادخواست را مدیر دفتر دادگاه صادر کرده باشد قابل فرجام نیست بلکه ۱۰ روز نزد قاضی همان شعبه قابل اعتراض است . قانون گذار قرار عدم اهلیت یکی از طرفین را قابل فرجام دانسته اما باید توجه کرد که اگر خوانده اهلیت نداشته باشد تا زمان معرفی ولی یا قیم ، دادرسی متوقف می شود و اگر خواهان اهلیت نداشته باشد بر اساس ماده ۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی قرار رد دعوا صادر می شود . احکام غیابی در دعاوی مالی که در دادگاه صادر می شود و خواسته ی آن ها بیش از ۲۰ میلیون ریال است اگر در مدت زمان مقرر مورد واخواهی و تجدید نظر قرار نگیرند می تواند مورد درخواست فرجام باشد .

 

براساس ماده ۳۶۹ قانون آیین دادرسی مدنی مواردی که قابل فرجام نیستند :

  1. احکام مستند به اقرار قاطع دعوا در دادگاه . ( این آراء قابل فرجام خواهی و قابل تجدید نظرخواهی نیستند .)
  2. احکام مستند به نظریه ی یک یا چند نفر کارشناس که طرفین به طور کتبی رای آن ها را قاطع دعوا قرار داده باشند . ( این آراء قابل فرجام خواهی و قابل تجدید نظرخواهی نیستند . )
  3. احکام مستند به سوگند که قاطع دعوا باشد . ( چنین رایی ممکن است قابل تجدید نظر باشد ولی قابل فرجام خواهی نیست)
  4. احکامی که طرفین حق فرجام خواهی خود را نسبت به آن ساقط کرده باشند . ( منظور از ساقط کردن یعنی این حق را قبل از صدور رای ساقط کرده اند . )
  5. احکامی که ضمن یا بعد از رسیدگی به دعاوی اصلی راجع به متفرعات آن صادر می شود ، در صورتی که حکم راجع به اصل دعوا قابل رسیدگی فرجامی نباشد .
  6. احکامی که به موجب قوانین خاص غیرقابل فرجام خواهی است .

شعبه رسیدگی کننده بعد از رسیدگی با نظر اکثریت اعضاء در ابرام یا نقض رای فرجام خواسته اتخاذ تصمیم می نماید . چنان چه رای مطابق قانون و دلایل موجود در پرونده باشد ضمن ابرام آن ، پرونده را به دادگاه صادرکننده اعاده می نماید والا طبق مقررات آتی اقدام خواهد شد . رای باید مطابق مقررات قانونی باشد ‌. این که رای براساس موازین شرعی و مقررات قانونی باشد وظیفه شورای نگهبان است .

مواردی که رای در فرجام خواهی نقض می شود :  ( ماده ۳۷۱ قانون آیین دادرسی مدنی )

  1. دادگاه صادر کننده رای ، صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به موضوع را نداشته باشد و در مورد عدم صلاحیت محلی ، وقتی که نسبت به آن ایراد شده باشد . ( عدم صلاحیت ذاتی که از جهات نقض رای در مرحله فرجام خواهی است . عدم صلاحیت محلی ، در صورتی از جهات فرجام است که در جلسه اول بدوی ایراد شده باشد .)
  2. رای صادره خلاف موازین شرعی و مقررات قانونی شناخته شود . ( مخالفت رای با موازین شرعی در صورتی موجب نقض در دیوان عالی کشور می شود که به دلایلی مثل سکوت ، ابهام ، اجمال تعارض قوانین قاضی به منابع معتبر اسلامی مراجعه کند . اما با وجود این رای صادره را مخالف با موازین شرعی انشا کرده است .)
  3. عدم رعایت اصول دادرسی و قواعد آمره و حقوق اصحاب دعوا در صورتی که به درجه ای از اهمیت باشد که رای را از اعتبار قانونی بیندازد .
  4. آرای مغایر با یکدیگر ، بدون سبب قانونی در یک موضوع و بین همان اصحاب دعوا صادر شده باشد .( در این مورد فرقی ندارد که این دو رای از یک دادگاه یا چند دادگاه صادر شده باشد .)
  5. تحقیقات انجام شده ناقص بوده و یا به دلایل و مدافعات طرفین توجه نشده باشد.
  6. وقتی مفاد رای صادره با یکی از مواد قانونی مطابقت داشته باشد اما اسباب توجیهی آن با ماده ای که دارای معنای دیگری ست تطبیق شده رای یاد شده نقض می گردد .( ماده ۳۷۳ قانون آیین دادرسی مدنی )
  7. وقتی دعوا ناشی از قرارداد باشد چنان چه به مفاد صریح سند یا قانون یا آیین نامه ی مربوط به آن قرارداد معنای دیگری غیر از معنای مورد نظر دادگاه صادر کننده رای داده شود ، رای صادره در آن خصوص نقض می گردد . ( ماده ۳۷۴ قانون آیین دادرسی مدنی )
  8. چنان چه عدم صحت مدارک ، اسناد و نوشته های مبنای رای که طرفین در جریان دادرسی ارائه نموده ثابت شود رای نقض می گردد( ماده ۳۷۵ قانون آیین دادرسی مدنی )

 

چه کسانی می توانند درخواست رسیدگی فرجامی کنند ؟

براساس ماده ۳۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی : طرفین دعوا ، قائم مقام ، نمایندگان قانونی و وکلای آنان . دادستان کل کشور . می توانند در خواست رسیدگی فرجامی کنند . باید توجه داشته باشید که دادستان کل کشور به عنوان اصحاب دعوا نیست اما فرجام خواهی تحت شرایطی از دادستان کل امکان پذیر است . ورود ثالث و جلب ثالث در مرحله فرجام ممنوع است . ولی اگر رای نقض شود و به دادگاه پایین تر برود ، در این جا تنها ورود ثالث مجاز است .

  • ● در حال حاضر این شیوه به استناد ماده ۱۸ اصلاحیه قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب نسخ ضمنی شده و در حال حاضر فرجام خواهی از طریق دادستان کل کشور منتفی شده است .

 

دادخواست فرجام را می توان به یکی از مراجع زیر تقدیم کرد :

  1. دفتر خدمات قضایی الکترونیک
  2. برای اشخاصی که در زندان یا بازداشتگاه هستند ، به دفتر زندان یا بازداشتگاه .
  3. دفتر شعبه صادرکننده رای فرجام خواسته .

تاریخ تقدیم دادخواست به هریک از مراجع تاریخ فرجام خواهی است .

 

در دادخواست فرجام چه نکاتی باید رعایت شود ؟!( طبق ماده ۳۸۰ قانون آیین دادرسی مدنی )

  1. نام و نام خانوادگی و اقامتگاه و سایر مشخصات فرجام خواه و وکیل او در صورتی که دادخواست را وکیل داده باشد .
  2. نام و نام خانوادگی و اقامتگاه و سایر مشخصات فرجام خوانده
  3. حکم یا قراری که از آن درخواست فرجام شده است .
  4. دادگاه صادر کننده رای
  5. تاریخ ابلاغ رای
  6. دلایل فرجام خواهی .

 

فرجام خواه باید آدرس اقامتگاه فرجام خوانده را ذکر کند در دادخواست فرجامی .

براساس ماده ۳۸۱ قانون آیین دادرسی مدنی به دادخواست فرجامی باید برگ های زیر پیوست شود :

۱_ رونوشت یا تصویر مصدق حکم یا قراری که از آن فرجام خواسته می شود .

۲_ لایحه متضمن اعتراضات فرجامی

۳_ وکالت نامه وکیل یا مدرک مثبت سمت تقدیم کننده دادخواست فرجامی در صورتی که خود فرجام خواه دادخواست را نداده باشد .

 

ضمانت اجرای شرایط دادخواست فرجام : ( طبق ماده ۳۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی )

اگر در دادخواست فرجام نام یا اقامتگاه فرجام خواه یا وکیل او درج نشده یا به صورت غلط باشد به نحو زیر عمل می شود:

اگرمشخصات فرجام خواه در دادخواست ذکر نشد و در نتیجه هویت دادخواست دهنده معلوم نباشد ، دادخواست بلااثر می ماند و بعد از انقضای مهلت فرجام خواهی به موجب قرار دادگاهی که دادخواست به آن جا داده شده رد می شود . قرار ظرف ۲۰ روز از تاریخ الصاق به دیوار دفتر صادر کننده ، قابل شکایت در دیوان عالی کشور می باشد . رای دیوان قطعی است . این اعتراض نیازمند هزینه و تشریفات نیست .

طبق ماده ۳۸۳ قانون آیین دادرسی مدنی ممکن است نقض دادخواست فرجام به دلیل عدم رعایت سایر شرایط باشد که به صورت زیر عمل می شود : مدیر دفتر دادگاه ظرف دو روز از تاریخ رسید دادخواست ، نقایص آن را به طور مشخص به دادخواست دهنده اخطار می دهد و از روز ابلاغ ۱۰ روز به او مهلت می دهد که نقایص را رفع کند . اگر دادخواست خارج از مهلت یا در مدت یاد شده ، تکمیل نشود ، به موجب قرار دادگاهی که دادخواست به آن تسلیم گردیده ، رد می شود . این قرار ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ قابل شکایت در دیوان عالی کشور می باشد . رای دیوان قطعی است .

ترتیب رسیدگی :

رسیدگی به پرونده ها در دیوان عالی کشور به ترتیب وصول پرونده ها صورت می گیرد . در دو صورت شعبه مرجوع الیه دیوان به پرونده ای به طور خارج از نوبت رسیدگی می کند : در صورت دستور قانون . در صورت تشخیص رئیس دیوان عالی کشور .

براساس ماده ۳۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی بعد از ارجاع پرونده نمی توان آن را از شعبه مرجوع الیه اخذ و به شعبه دیگر ارجاع کرد . مگر به تجویز قانون . رعایت مفاد این ماده در مورد رسیدگی سایر دادگاه ها الزامی است .

 

مهلت فرجام خواهی : ( طبق ماده ۳۹۷ قانون آیین دادرسی مدنی )

مهلت درخواست فرجام خواهی برای اشخاصی که ساکن ایران هستند ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج ۲ ماه می باشد

ابتدای مهلت فرجام خواهی به قرار زیر است : (طبق ماده ۳۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی )

الف ) برای احکام و قرارهای قابل فرجام خواهی دادگاه تجدیدنظر استان از روز ابلاغ

ب) برای احکام و قرارهای قابل تجدیدنظر دادگاه بدوی که نسبت به آن تجدید نظرخواهی نشده از تاریخ انقضای مهلت تجدیدنظر

نسبت به حکم غیابی که از دادگاه بدوی صادر می شود مهلت فرجام بعد از انقضای مهلت های واخواهی و تجدیدنظر خواهی آغاز می شود .

نسبت به حکم غیابی که از دادگاه تجدید نظر صادر می شود مهلت فرجام بعد از انقضای مهلت ۲۰ روزه اعتراض به رای دادگاه تجدیدنظر آغاز می شود .

نسبت به رای حضوری بدوی ، مهلت فرجام بعد از انقضای مهلت تجدید نظر آغاز می شود .

نسبت به حکم حضوری از تاریخ ابلاغ رای مهلت فرجام آغاز می شود .

 

تمدید مهلت فرجام :

در صورت عذرهای ۴ گانه در ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی مهلت فرجام خواهی تمدید می شود :

  1. بیماری که مانع از حرکت است .
  2. فوت یکی از والدین یا همسر یا اولاد
  3. حوادث قهریه از قبیل سیل ، زلزله ، که بر اثر آن تقدیم دادخواست فرجام خواهی در مهلت مقرر ممکن نباشد .
  4. توقیف یا حبس بودن به نحوی که نتوان در مهلت مقرر دادخواست فرجام خواهی را تقدیم کرد .

 

اثر تعلیقی فرجام خواهی :

بر اساس ماده ۳۸۶ قانون آیین دادرسی مدنی درخواست فرجام ، اجرای حکم را تا زمانی که حکم نقض نشده است به تاخیر نمی اندازد اما به ترتیب زیر عمل می شود :

الف) چنان چه محکوم به مالی باشد در صورت لزوم به تشخیص دادگاه قبل از اجرا از محکوم له تامین مناسب اخذ خواهد شد .(منظور از احکام مالی یعنی خواسته بیش از مبلغ ۲۰ میلیون ریال باشد )

ب) چنان چه محکوم به غیر مالی باشد و به تشخیص دادگاه صادر کننده حکم ، محکوم علیه تامین مناسب بدهد اجرای حکم تا صدور رای فرجامی به تاخیر خواهد افتاد .

 

فرجام تبعی :

براساس ماده ۴۱۳ قانون آیین دادرسی مدنی: ((فرجام خوانده می تواند فقط در ضمن پاسخی که به دادخواست فرجامی می دهد از حکمی که مورد شکایت فرجامی است نسبت به جهتی که آن را به ضرر خود یا خلاف موازین شرعی و مقررات قانونی می داند تبعا درخواست رسیدگی فرجامی نماید . در این صورت درخواست فرجام تبعی به طرف ابلاغ می شود که ظرف مدت ۲۰ روز به طور کتبی پاسخ دهد ، هر چند مدت مقرر برای درخواست فرجام نسبت به او منقضی شده باشد .))

طبق ماده ۴۱۴ قانون آیین دادرسی مدنی: (( فرجام تبعی فقط در مقابل فرجام خواه و از کسی که طرف درخواست فرجام واقع شده پذیرفته می شود .))

ماده ۴۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی: (( اگر فرجام خواه دادخواست فرجامی خود را استرداد نماید و یا دادخواست او رد شود حق در خواست فرجام تبعی ساقط می شود و اگر درخواست فرجام تبعی شده باشد بلا اثر می گردد. ))

ماده ۴۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی: (( هیچ یک از شرایط مذکور در ماده ۳۸۰ و ۳۸۱ در فرجام تبعی جاری نیست .))

 

منابع :

1- گودرزی ، مرتضی ، آیین دادرسی مدنی ، جلد دوم ، تهران ،انتشارات کمک آزمون ،  چاپ ۱۱ ، سال ۱۳۹۸ ،

2- توکلی ، محمد مهدی ، مختصر آیین دادرسی مدنی ، تهران ، انتشارات مکتوب آخر ، چاپ ۱۳ ، سال ۱۳۹۸ .

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید