a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

عقد کفالت

خانه > حقوقی  > عقد کفالت

عقد کفالت

چکیده :

کفالت عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین در مقابل طرف دیگر احضار شخص ثالثی را تعهد می کند. کفالت عقدی مجانی ، عهدی ، رضایی ، مسامحه ای ، تبعی و قائم به شخص است .  کفالت به رضای کفیل و مکفول له واقع می شود . کفالت ممکن است مطلق باشد ، موقت و یا موجل . ممکن است شخص دیگری کفیل کفیل شود .

 

بر اساس ماده ۷۳۴ قانون مدنی:(( کفالت عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین در مقابل طرف دیگر احضار شخص ثالثی را تعهد می کند . متعهد را کفیل ، شخص ثالث را مکفول و طرف دیگر را مکفول له می گویند . ))

عقد کفالت از سوی کفیل لازم و از طرف مکفول له جایز است و با فوت و حجر مکفول له منحل نمی شود.

 

ویژگی عقد کفالت :

کفالت عقدی است عهدی ، غیرمعوض ( مجانی ) ،رضایی ،مسامحه ای ، تبعی ،قائم به شخص است .

این که می گوییم کفالت عقدی ست عهدی یعنی : یعنی این که اثر آن ایجاد یا انتقال یا سقوط تعهد است.

عقدی است مجانی : یعنی یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری می‌ کنند یا مالی را مجانا به دیگری تملیک کنند . بدون آن که برای این اشخاص التزامی ایجاد شود .

عقدی است رضایی : یعنی به صرف ایجاب و قبول واقع می شود و قصد و رضایت طرفین در آن مهم است .

عقدی است مسامحه ای: یعنی علم اجمالی به آن کافی است . یعنی علم اجمالی کفیل به دین کافی است .

عقدی است تبعی: یعنی وجود و نفوذ آن تابع وجود رابطه ی حقوقی دیگر است . در تبعی دین باید بر ذمه مکفول مستقر باشد و ایجاد سبب دین کافی نیست . ( برخلاف ضمان و حواله که نیاز به استقرار ندارد .) انتقال دین صورت نمی پذیرد .

تعهد کفیل چیست ؟ تعهد کفیل ،تعهد به نتیجه است .‌ ایفای تعهد کفیل از طرف دیگران درست است و مکفول له نمی تواند آن را نپذیرد .

تعهد قائم به شخص است . تعهد به فعل ثالث است . قدرت بر تسلیم مکفول شرط صحت کفالت نیست و احتمال عرفی جهت اجرای عقد کافی است .

 

انواع کفالت : (طبق ماده ۷۳۷ قانون مدنی)

کفالت مطلق ، کفالت موقت ، کفالت زمان دار ( موجل )

کفالت مطلق : اگر کفالت مطلق باشد و هیچ موعدی برای ایفا به عهد کفیل در آن معین نشده باشد ، طبق قواعد عمومی دین او حال محسوب می شود . پس مکفول له هر وقت که بخواهد می تواند احضار مکفول را تقاضا کند .‌

کفالت موقت : در کفالت موقت ،موعد تعیین شده است ممکن است موعد احضار در اختیار مکفول له باشد یا در عقد تعیین شود . در این کفالت موقت باید آغاز و انجام موعد تعهد معین باشد . ولی اگر آغاز معلوم نشود ،از تاریخ عقد به حساب می آید . اگر انتها معین نشود عقد باطل است .‌در کفالت موقت قبل از رسیدن موعد حق مطالبه ندارد .‌

کفالت موجل ( زمان دار) : در این نوع کفالت ، قبل از رسیدن موعد مکفول له حق مطالبه ندارد . اگر اجل تنها به سود کفیل باشد احضار قبل از موعد صحیح است . ولی در صورتی که مهلت به نفع طرفین است ، کفیل نمی تواند مکفول له را به پذیرش تسلیم اجبار کند .

از جهت ارادی و قهری بودن، کفالت عقدی ارادی است (ماده ۷۳۴ قانون مدنی ).

حکمی ( قانونی ) : هر کس شخصی را از تحت اقتدار ذی حق یا قائم مقام او بدون رضای او خارج کند . در حکم کفیل است و باید آن شخص را حاضر کند . و گرنه باید از عهده حقی که بر او ثابت شود ،برآید .

کفیل حکمی در احضار مدیون یا دادن دین او مخیر است . مگر این که مباشرت مدیونی در وفای به عهد شرط باشد که در این صورت طلبکار می تواند احضار مدیون را از او بخواهد .

ممکن است شخصی کفیل کفیل باشد .‌

باید توجه داشته باشید دور در کفالت باطل است . یعنی کفالت مکفول از کفیل ( برخلاف ضمان و حواله ) زیرا در کفالت دین انتقال نمی یابد . دور به این معناست که مکفول از کفیل خود کفالت نماید تا مکفول اولیه ، کفیل اولیه را نزد مکفول له احضار کند تا کفیل مجددا مکفول اصلی را احضار کند.چنین چیزی در عقد کفالت بی معنا است . مثلا احمد از حسن کفالت کرده تا حسن را در برابر طلبکار حاضر کند و بعد از مدتی حسن از احمد کفالت کند تا برای اجرای این تعهدی که احمد به واسطه عقد کفالت بر عهده گرفته ، احمد را نزد طلبکار احضار کند. این اتفاق دور است و باطل است.این در حالی است که در عقد ضمان ، دور امکان پذیر است .

تعداد التزام به احضار مکفول : التزام به احضار مکفول ممکن است برای یک بار یا به تکرار و به اندازه لزوم باشد و در صورت تردید با یک احضار التزام انجام شده است .

 

زمان و مکان احضار :

طبق ماده ۷۴۰ قانون مدنی: (( کفیل باید مکفول را در زمان و مکانی که تعهد کرده است حاضر کند و الا باید از عهده حقی که بر عهده مکفول ثابت می شود برآید . )) کفالت تعهد به احضار است نه پرداخت دین . مگر این که مقرر شده باشد وجه التزام بپردازد .

اگر مکفول غایب باشد به کفیل مهلتی برای حاضر کردن مکفول کافی باشد داده می شود .

طبق ماده ۷۴۲: ((اگر در عقد کفالت محل تسلیم معین نشده باشد کفیل باید مکفول را در محل عقد تسلیم کند مگر این که عقد منصرف به محل دیگر باشد . )) اگر خارج از اقامتگاه مکفول له و محل دادگاه صالح عقد کفالت واقع شود محل عقد مکان تسلیم مکفول نیست . منتها اگر نتوان محل دیگری را انتخاب کرد صلاحیت مرجع رسیدگی می کند . اگر در عقد کفالت محل حاضر کردن مکفول معین شده باشد که همان محل تعیین شده ملاک عمل است و اگر در عقد مکان احضار مکفول معین نشده باشد.کفیل باید مکفول را در محل انعقاد عقد کفالت تسلیم کند مگر ان که عقد منصرف به محل دیگر باشد یعنی به طور ضمنی از شواهد و قرائن عقد چنین براید که طرفین محل دیگری را برای احضار پیش بینی کرده اند .

براساس ماده ۷۴۴ قانون مدنی: (( اگر کفیل مکفول را در غیر زمان و مکان مقرر یا بر خلاف شرایطی که کرده اند تسلیم کند قبول آن بر مکفول له لازم نیست . اما اگر قبول کرد کفیل بری می شود . هم چنین اگر مکفول له بر خلاف مقرر بین طرفین تقاضای تسلیم کند کفیل ملزم نیست که قبول کند .))

اگر کفیل ، مکفول را در زمان و مکان مقرر حاضر کند اما مکفول از آن خودداری کند کفیل می تواند احضار مکفول و امتناع مکفول له را به شهادت شاهد یا احضار در نزد حاکم اثبات کند . ( طبق ماده ۷۴۷ قانون مدنی ) . اثبات از طریق شهادت ناظر به مورد غالب است و اگر مکفول له به امتناع خود اقرار کند ، ذمه کفیل بری می شود .

 

وجه التزام :

اگر کفیل ملتزم شده باشد که مالی در صورت عدم احضار مکفول بدهد باید به نحوی که ملتزم شده است عمل کند . ( طبق ماده ۷۴۱ قانون مدنی ) .‌ باید توجه داشته باشید که فقط قوه قاهره عذر موجه محسوب می شود . در عقد کفالت می توان وجه التزام درج کرد مبنی بر این که اگر کفیل، مکفول را احضار نکند ، وجه التزام مزبوراز کفیل گرفته شود .  در این خصوص تفاوتی ندارد که وجه التزامی که در عقد کفالت بر عهده کفیل درج شده است، از تعهدات اصلی مکفول بیشتر ، کمتر یا مساوی باشد .در همین راستا است که در کفالت در ایین دادرسی کیفری مبلغی به عنوان وجه الکفاله در امور کیفری نیز نوعی وجه التزام است . در امور کیفری ، مبلغ وجه التزام نباید از خسارت وارده به بزه دیده کمتر باشد .

 

موارد برائت کفیل : ( ماده 746 قانون مدنی )

  • در صورت حاضر کردن مکفول به نحوی که متعهد شده است
  • در صورتی که مکفول در موقع مقرر شخصا حاضر شود .
  • در صورتی که ذمه مکفول به نحوی از انحا از حقی که مکفول له بر او دارد بری شود .
  • در صورتی که مکفول له کفیل را بری کند .
  • در صورتی که حق مکفول له به نحوی از انحا به دیگری منتقل شود . ( مانند حواله ای که متضمن انتقال طلب هم باشد اما انتقال از طریق ارث را شامل نمی شود .)
  • در صورت فوت مکفول ( مانند حجر و ورشکستگی مکفول اثری در عقد ندارد مگر این که احضار او را بی فایده کند .)
  • انقضای مدت در کفالت . ولی در هر حالتی که تعیین زمان احضار با مکفول له است و او تا پایان مدت ، مکفول را مطالبه نکند .

طبق ماده ۷۴۸ قانون مدنی فوت مکفول له موجب برائت کفیل نمی شود و کفیل در برابر وراث مکفول له مسئول است .

فوت کفیل : اگر تعهد او مبنی بر احضار مکفول باشد . موجب برائت اوست . اگر تعهد کفیل به تعهد مالی تبدیل شده وراث او باید این تعهد را انجام دهند .

تعدد مکفول له : هرگاه یک نفر در مقابل چند نفر از شخصی کفالت کند با تسلیم او به یکی از آن ها در مقابل دیگران بری نمی شود .( طبق ماده ۷۴۹ قانون مدنی ) .

تعدد کفیل: اگر همه آن ها یک احضار را بر عهده بگیرند با یک بار حضور مکفول ، همه بری می شوند.

تسلسل : یک نفر کفیل شخصی می شود و شخص دیگری از کفیل اول کفالت می کند . مانند ان که سعید از حامد کفالت کند و مسعود از سعید کفالت کند و نادر از مسعود کفالت کند و محمد از نادر کفالت کند . در این حالت : هر کفیل با احضار مکفول خود بری می شود و هر کفیل که بری شود کفیل های بعدی او هم بری می شوند . پس در مثال بالا ، تکلیف محمد احضار نادر است . تکلیف نادر احضار مسعود است . تکلیف مسعود احضار سعید است و در نهایت تکلیف سعید احضار حامد است .

اگر مکفول اصلی خودش حاضر شود یا یکی از کفیل ها مکفول اصلی را نزد مکفول له احضار کند تمام کفیل ها بری می شوند . بنابراین با حاضر شدن حامد همه کفیل ها بری می شوند . ‌

طبق ماده ۷۵۰ قانون مدنی : (( در صورتی که شخصی کفیل کفیل باشد و دیگری کفیل او و هکذا ، هر کفیل باید مکفول خود را حاضر کند . پس اگر حاضر کرد ، خود او بری می شود . اگر هر کدام از آن ها مکفول اصلی را حاضر کرد او و سایرین بری می شوند .))

 

سوال: حالا ممکن است سوالی مطرح شود که تفاوت کفالت با ضمان چیست ؟

پاسخ: در کفالت اقاله صحیح است ولی در ضمان اقاله صحیح نیست .

کفالت عقدی مجانی ولی ضمان عقدی معوض است .

در کفالت دین باید مستقر باشد ولی در ضمان نیازی به استقرار دین نیست و سبب کافی است .

در کفالت دور باطل است ولی در ضمان دور صحیح است .

در عقد کفالت دین بر ذمه مدیون باقی می ماند و کفیل احضار او را عهده دار می شود . در عقد ضمان دین به ذمه ضامن منتقل می شود و مدیون در برایر طلبکار بری می شود .

 

 

منابع :

1- دکتر بیات ، فرهاد ، حقوق مدنی شرح جامع قانون مدنی ، انتشارات ارشد ، چاپ ۱۷ ، سال ۹۸

2- محمدمهدی توکلی،حقوق مدنی،ج2،چاپ اول،بهار 1399،نشر مکتوب آخر.

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید