a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

دعوای متقابل چیست

خانه > حقوقی  > دعوای متقابل چیست

دعوای متقابل چیست

چکیده :

دعوای متقابل باید با دعوای اصلی ناشی از یک منشا باشند یا ارتباط کامل داشته باشند . دعوای متقابل دعوایی است که خوانده در مقابل دعوای خواهان طرح می کند .

مرجعی که به دعوا رسیدگی می کند همان دادگاهی است که به دعوای اصلی رسیدگی می کند . مگر این که دعوای جدید از صلاحیت ذاتی دادگاه خارج باشد . دادخواست دعوای متقابل باید تا پایان اولین جلسه دادرسی تقدیم شود و اگر خواهان دعوای متقابل را در جلسه دادرسی اقامه کند خوانده می تواند برای تهیه پاسخ و ادله خود تاخیر جلسه را درخواست کند . شرایط و موارد رد یا ابطال دادخواست همانند مقررات دادخواست اصلی خواهد بود .

 

طبق ماده ۱۴۱ قانون آیین دادرسی مدنی خوانده می تواند در مقابل ادعای خوهان ، اقامه دعوا کند . چنین دعوایی در صورتی که با دعوای اصلی ناشی از یک منشا بوده یا ارتباط کامل داشته باشد دعوای متقابل نامیده شده و تواماً رسیدگی می شود و چنان چه دعوای متقابل نباشد ، در دادگاه صالح به طور جداگانه رسیدگی خواهد شد .

بین دو دعوا وقتی ارتباط کامل موجود است که اتخاذ تصمیم در هر یک موثر در دیگری باشد .

دعوای متقابل یک سری شرایط عمومی دارد و یک سری شرایط اختصاصی .

اقامه ی آن از سوی خوانده ، اتحاد منشا یا ارتباط کامل آن با دعوای اصلی ، اقامه ی آن در مهلت مقرر .

دعوای متقابل باید از طرف خوانده اقامه شود . مجلوب ثالث می تواند علیه جالب اقامه ی دعوای متقابل کند مگر آن که جالب او را برای تقویت موضع خود جلب کرده باشد که در این صورت حکم آن با موردی که شخص ثالث برای تقویت موضع یکی از اصحاب دعوا وارد می شود ، یکی است .

 نکته : وقتی دعوا بین خواهان و خوانده مطرح می شود جلب ثالث زمانی اتفاق می افتد که طرفین دعوایی که در جریان رسیدگی است یا یکی از آن ها ثالثی را به دعوا می خواند تا او را وادار کنند که از اصحاب آن شوند طرفی که ثالث را جلب می کند جالب و ثالثی که جلب می شود مجلوب ثالث است . جلب ثالث یکی از دعاوی طاری است .

اگر وارد ثالث مستقل باشد هر یک از اصحاب دعوا می تواند علیه وارد ثالث دعوای متقابل کند و اگر وارد ثالث فقط علیه یکی از اصحاب وارد شده باشد فقط همان صاحب می تواند علیه وارد ثالث دعوای متقابل اقامه کند . اگر وارد ثالث خود را در محق شدن یکی از طرفین دعوا ذی نفع دانسته و برای تقویت موضع او وارد دعوا شود نمی تواند دعوای متقابل اقامه نموده و علیه او نیز نمی توان دعوای متقابل اقامه کرد .

طرح دعوای متقابل از سوی خوانده همان گونه که در دعوای اصلی خواهان ممکن است در برابر دعوای اضافی خواهان نیز امکان پذیر است .

آیا مجلوب ثالث می تواند توسط جالب مورد دعوای اضافی قرار گیرد ؟ بله می تواند .

منظور از منشا یا سبب دعوا رابطه ی حقوقی مشخصی است که بر عمل یا واقعه حقوقی و یا قانونی مبتنی بوده و بر اساس آن خواهان خود را مستحق مطالبه می داند . مانند آن که موجر به خواسته مال اجاره معوقه مورد اجاره علیه مستاجر اقامه دعوا کند و مستاجر که در این دعوا خوانده می باشد در مقابل ادعای خواهان اقامه دعوا و مبلغی را مطالبه می کند که در ملک هزینه نموده و طبق قرارداد اجاره که منشا ادعای خواهان دعوای اصلی است به عهده موجر است . این دعوای خوانده چون با دعوای اصلی ناشی از یک منشا می باشد با وجود سایر شرایط دعوای متقابل می باشد .

دعوای خوانده ممکن است با دعوای اصلی دارای منشا واحد نباشد اما با ان ارتباط کامل داشته باشد . ببن دو دعوا وقتی ارتباط کامل وجود دارد که اتخاذ تصمیم در هریک موثر در دیگری باشد مانند آن که خریدار خودرویی با استناد به قرارداد عادی بیع دعوای الزام فروشنده به تنظیم سند رسمی را اقامه کند و فروشنده که همان خوانده اصلی است به طرح دعوای متقابل استرداد خودرو که در ید خواهان ( خریدار ) است ، اقدام کند . این دعوای خوانده با وجود سایر شرایط متقابل است زیرا با دعوای اصلی ارتباط کامل دارد .

دادخواست دعوای متقابل باید تا پایان اولین جلسه دادرسی داده شود . بنابراین خوانده می تواند دعوای متقابل را قبل از اولین جلسه دادرسی اقامه کند . در این صورت چنان چه فرصت تا اولین جلسه دادرسی کافی باشد دادخواست تقابل به خوانده آن ابلاغ و و علی الاصول رسیدگی به دعوای تقابل نیز در همان جلسه که برای رسیدگی به دعوای اصلی از قبل تعیین شده صورت می گیرد و همین وقت به طرفین دعوای تقابل ابلاغ می شود . اما اگر فرصت کافی برای ابلاغ نباشد و یا دعوای متقابل در اولین جلسه دادرسی اقامه شود و خوانده تقابل نیز در این جلسه برای تهیه پاسخ و ادله خود تاخیر را درخواست نماید جلسه تجدید می شود تا در جلسه آینده به هر دو دعوا توامان رسیدگی شود .

مقنن تنها به خوانده تقابل اجازه داده است که در صورت آماده نبودن برای دفاع از آن تاخیر جلسه دادرسی را در این مورد درخواست نماید .

در حقوق ما طرح دعوای متقابل فقط در مرحله بدوی امکان پذیر است و نمی توان ان را در مرحله تجدیدنظر و واخواهی طرح کرد .

دعوای متقابل و تهاتر :

به موجب ماده ۱۴۲ قانون آیین دادرسی مدنی دعوای متقابل به موجب دادخواست اقامه می شود اما دعاوی تهاتر ، صلح ، فسخ ، رد خواسته و امثال آن که برای دفاع از دعوای اصلی اظهار می شود دعوای متقابل محسوب نمی شود و نیاز به تقدیم دادخواست جداگانه ندارد . اگر خوانده بخواهد در برابر ادعای خواهان دفاعیاتی بیان کند که دلالت بر سقوط تعهد دارند مانند ایفای تعهد و ابرا یا تهاتر نیاز به طرح دعوای متقابل نیست کافی است دفاعیات خود را صرفا در قالب دفاع ماهوی ابراز کند .

تهاتر نیاز به طرح در قالب دعوای متقابل ندارد . البته تهاتری که یک تهاتر مسلم و قطعی یا مورد قبول طرف مقابل است ، نیاز به طرح در قالب دعوای متقابل ندارد . در غیر این صورت تهاتر باید در قالب دعوای متقابل طرح شود .

سوال: آیا ادعای تهاتر از طرف خوانده نیاز به دادخواست دارد یا صرف اظهار آن در قالب دفاع به معنای خاص کافی است که دادگاه را مکلف به رسیدگی نماید ؟

پاسخ: اگر اصل و و میزان طلب ادعایی خوانده از خواهان بر اساس اسناد غیر قابل انکار ، یا مورد قبول خواهان بوده و سایر شرایط بر همین ترتیب محرز باشد تنها در این صورت است که در اجرای ماده ۱۴۲ قانون ایین دادرسی مدنی صرف اظهار تهاتر توسط خوانده در مقام دفاع کافی بوده و دادگاه ملزم به لحاظ آن در حکم صادره است حتی اگر سبب دو دین واحد نباشد . در غیر این صورت خوانده برای اثبات سقوط دین و برائت ذمه خود از طریق تهاتر راهی جز اقامه دعوای متقابل ندارد .

 

سوال: در فرضی که خوانده ملزم به اقامه دعوا جهت اثبات تهاتر است، آیا دعوا می تواند به صورت متقابل طرح شود ؟

پاسخ: یکی از شرایط اقامه دعوای متقابل وحدت منشا و یا ارتباط کامل آن با دعوای اصلی است . اگر دعوای خوانده واجد یکی از این دو شرایط باشد می تواند با وجود سایر شرایط به صورت متقابل اقامه شود . دادگاه بعد از رسیدگی چنان چه خواهان متقابل را جزئاً یا کلاً در دعوای اقامه شده و خواهان اصلی را ذی حق تشخیص دهد تهاتر را در رای صادره لحاظ و نتیجه را اعلام خواهد کرد . اما اگر دعوایی که خوانده باید اقامه کند به این علت که با دعوای اصلی دارای منشا واحد نبوده و با آن ارتباط کامل نداشته باشد و یا در مهلت مقرر اقامه نشده باشد دعوای متقابل شمرده نشود راهی جز این ندارد که آن را دعوای مستقل شمرده و در دادگاه صالح اقامه کند .

 

تکلیف دادگاه در برابر دعوای متقابل :

چنان چه خوانده اقدام به اقامه دعوای متقابل کند دادگاه در فروض مختلف تکالیفی بر عهده دارد که بررسی می شود :

نداشتن صلاحیت ذاتی : اگر دعوای متقابل از صلاحیت ذاتی دادگاه خارج باشد دادگاه مکلف است باصدور قرار عدم صلاحیت پرونده دعوای متقابل را به دادگاه صالح یا به دیوان عالی کشور جهت تعیین مرجع صالح بفرستد . در این صورت اگر رسیدگی به دعوای اصلی متوقف به رسیدگی به دعوای طاری باشد دادگاه رسیدگی به دعوای اصلی را متوقف نموده تا دعوای متقابل در مرجعی که صلاحیت رسیدگی به آن را دارد خاتمه پذیرد .

نداشتن صلاحیت محلی : اگر دعوای متقابل در صلاحیت محلی دادگاهی غیر از دادگاهی باشد که دعوای اصلی در آن جا اقامه شده دادگاه مرجع دعوای اصلی در صورتی که ذاتا صالح باشد به دعوای متقابل نیز توام با دعوای اصلی رسیدگی و اصولا اقدام به صادر کردن رای واحد می کند .

احراز نشدن شرایط دعوای متقابل : در صورتی که خوانده دعوای خود را در قالب دعوای متقابل اقامه نموده باشد اما دادگاه آن را به علت احراز نشدن هریک از شرایط آن متقابل نداند به دعوای مزبور چنان چه از صلاحیت او خارج نباشد جداگانه و به صورت دعوای مستقل رسیدگی می نماید و چنان چه از صلاحیت محلی و ذاتی او خارج باشد آن را با صدور قرار عدم صلاحیت به مرجع مربوطه می فرستد تا ترتیب رسیدگی به آن طور جداگانه داده شود .

چنان چه دعوای متقابل خارج از مهلت قانونی یعنی بعد از اولین جلسه دادرسی اقامه شود دادگاه چنان چه صالح باشد باید جداگانه و به عنوان یک دعوای مستقل به آن رسیدگی نماید . مگر آن که شرایط ماده ۱۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی فراهم شود که در این صورت توام با دعوای اصلی با صدور قرار رسیدگی توامان مورد رسیدگی قرار می گیرد .

حاصل بودن شرایط قانونی : چنان چه خوانده، دعوا را به صورت متقابل مطرح نموده باشد دفتر دادگاه در صورتی که فرصت باقی مانده باشد اگر دادخواست کامل نباشد اخطار رفع نقص صادر و دادگاه در صورت رفع نقص و احراز شرایط دستور تعیین وقت و ابلاغ آن را به خوانده تقابل صادر می کند .

در این صورت چون دعوای متقابل باید با دعوای اصلی توام رسیدگی شود دفتر دادگاه همان وقتی را که برای رسیدگی به دعوای اصلی از قبل تعیین نموده است برای رسیدگی به دعوای متقابل تعیین و به اصحاب آن ابلاغ می کند . اما اگر فرصت کافی نباشد دفتر دادگاه باید دادخواست را به همان شکلی که تقدیم کرده ثبت نموده و به ضمیمه ی پرونده اصلی برای ملاحظه ی دادگاه در جلسه اول دادرسی به دادگاه احاله کند . در این صورت اگر دادگاه شرایط دعوای متقابل را احراز کند به دفتر دادگاه دستور رفع نقص و اقدامات بعدی را به منظور تعیین جلسه رسیدگی واحد با دعوای اصلی خواهد داد .

در صورتی که دادخواست تقابل در مهلت مقرر داده شده باشد و کامل باشد حتی در اولین جلسه دادرسی و به خوانده تقابل هم ابلاغ نشده باشد چنان چه خوانده تقابل، آمادگی دفاع در برابر آن را اعلام کند دادگاه در همان جلسه نسبت به دعوای متقابل رسیدگی می کند اما اگر دادخواست متقابل ابلاغ نشده باشد و خوانده تقابل آمادگی دفاع را اعلام نکند دادگاه دستور تجدید جلسه ی واحد را صادر می کند تا به هر دو دعوا تواماً رسیدگی شود . دادگاه بعد رسیدگی به دعوای اصلی و متقابل تکلیف هر دو دعوا را به طور جداگانه اصولا در یک رای با لحاظ اثر هریک بر دیگری تعیین می کند .

اثر توقیف دادرسی و زوال دعوای اصلی بر دعوای متقابل : اگر جهات توقیف دادرسی بر اساس ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی نسبت به هر یک از اصحاب دعوا پیش آید موجب توقیف دادرسی می شود و با فوت ، حجر هریک از اصحاب دعوا دادرسی دعوای اصلی و تقابل بر اساس ماده مزبور توقیف می گردد .

اما در خصوص استرداد داخواست یا دعوا و هم چنین در سایر مواردی که دادخواست ابطال و یا دعوا با قرار رد رو به رو می شود و یا دعوا زایل شود این تاثیری بر دعوای دیگری ندارد .

 

منابع :

۱) گودرزی ، مرتضی ، آیین دادرسی مدنی ، جلد اول ، تهران ، انتشارات کمک آزمون ، چاپ ۱۱ ، سال ۹۸ .

۲) توکلی ،محمد مهدی،مختصر ایین دادرسی مدنی ،تهران،انتشارات مکتوب آخر ، چاپ سیزدهم ، سال 98

۳) شمس ، عبدالله ، آیین دادرسی مدنی ( دوره پیشرفته ) ، جلد ۱ ، تهران ، دراک ، چاپ هفتم ، ۱۳۸۴ .

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید