a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

داوری

خانه > حقوقی  > داوری

داوری

چکیده :

اشخاصی که اهلیت اقامه دعوا دارند می توانند با تراضی یکدیگر منازعه و اختلاف خود را خواه در دادگاه ها طرح شده یا نشده باشد و در صورت طرح در هر مرحله از رسیدگی که باشد به داوری یک یا چند نفر ارجاع دهند .  موافقت نامه داوری به صورت قرارداد مستقل و یا شرط ضمن عقد است . شرط داوری تابع عقد اصلی می باشد .داور توسط اصحاب دعوا ، شخص ثالث ، دادگاه انتخاب می شود .

 

داوری ، حل و فصل اختلافات توسط شخص یا شخص ثالثی است که صلاحیت رسیدگی به حل اختلاف را از قرار خصوصی که بین طرفین اختلاف است را کسب می کند . که این شخص یا اشخاص داور یا داوران نامیده می شود . درواقع داور به کسی گفته می شود که طرفین منازعه ، با تراضی اختلاف خودشان را نزد داور مطرح می کنند و تعهد به پذیرش و اجرای نظر او می کنند . براساس ماده ۴۵۴ قانون آیین دادرسی مدنی : کلیه اشخاصی که اهلیت اقامه دعوا دارند می توانند با تراضی یکدیگر منازعه و اختلاف خود را خواه در دادگاه طرح شده یا نشده باشد و در صورت طرح در هر مرحله ای از رسیدگی باشد ، به داوری یک یا چند نفر ارجاع دهند . با توجه به این ماده فرقی نمی کند که در مراجع دولتی طرح شده باشد یا نشده باشد و اگر هم طرح شده باشد در مرحله بدوی باشد یا تجدیدنظر . حتی اگر این امر هم در دیوان عالی کشور طرح شده باشد باز هم این امکان را دارد که به داوری ارجاع شود . براساس ماده ۴۹۴ قانون آیین دادرسی مدنی اگر دعوا در مرحله فرجامی باشد ، و طرفین با توافق تقاضای ارجاع امر به داوری را بنمایند یا مورد از موارد ارجاع به داوری تشخیص داده شود ، دیوان عالی کشور پرونده را برای ارجاع به داوری به داد گاه صادر کننده رای فرجام خواسته ارسال می کند .

داوری نهادی قراردادی است و براساس توافق طرفین به وجود می آید به همین خاطر توافق برای حل و فصل اختلافات توسط داور ، یک امر ارادی و اختیاری است . داوری هم مانند سایر قراردادها ، الزام آور است یعنی یکی از طرفین نمی تواند بدون رضایت دیگری و قبل از زوال موافقت نامه داوری به دادگاه رجوع کند .

حالا ممکن است سوالی مطرح شود که داوری با میانجیگری چه تفاوتی دارد ؟! داوری اختلافات را حل و فصل می کند و رای آن تا زمانی که نقض نشده قابل اجرا است . ولی در میانجیگری شخص بیشتر برای صلح و سازش تلاش می کند تا حل و فصل خصومت . هم چنین شخصی که میانجیگری می کند نمی تواند رای صادر کند و نظر او هم فاقد قدرت اجرائی است . و طرفین نمی توانند اجرای نظر او را از دادگاه بخواهند . باید توجه داشته باشید که در داوری ، داور بیشتر دنبال یک راه حل حقوقی است . ولی در میانجیگری برای راه حلی تلاش می کند که هر دو طرف آن را قبول کند .

قرارداد داوری بعد از وقوع اختلاف باید منعقد شود . اما فرقی نمی کند قبل از اقامه دعوا باشد یا بعد از اقامه دعوا . موافقت نامه داوری ممکن است به صورت قرارداد مستقل داوری باشد یا به صورت شرط ضمن عقد ( یعنی دو یا چند نفر در ضمن معامله ای که انجام می دهند ملتزم شوند که اگر اختلاف بین آن ها پیش آمد به داوری مراجعه کنند ) براساس ماده ۴۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی طرفین می توانند ضمن معامله ملزم شوند و یا به موجب قرارداد جداگانه تراضی نمایند که در صورت بروز اختلاف بین آن ها به داوری مراجعه کنند و نیز می توانند داور یا داوران خود را قبل یا بعد از بروز اختلاف تعیین نمایند . موافقت نامه داوری چه به صورت قرارداد مستقل و چه به صورت شرط ضمن عقد باید شرایطی را داشته باشد . اهلیت طرفین : طرفین داوری باید اهلیت طرح دعوا داشته باشند . اهلیت لازم برای طرح دعوا همان اهلیتی است که برای تصرف در حق یا جهت اجرای حق لازم است . توجه داشته باشید که ممکن است موافقت نامه داوری و دعوایی که به داور ارجاع می شود توسط طرفین و یا وکیل آن ها صورت گیرد براساس بند ب ماده ۳۵ قانون آیین دادرسی مدنی وکالت در ارجاع دعوا به داوری و تعیین داور باید در وکالتنامه تصریح شود .

طرفین داوری علاوه بر اهلیت باید حق طرح دعوا داشته باشند یعنی حق مراجعه به دادگستری ، به طوری که این مراجع تکلیف به رسیدگی داشته باشند ، دارند .

موضوعات غیر قابل داوری : براساس ماده ۴۹۶ قانون آیین دادرسی مدنی تمام اختلافات قابل ارجاع به داوری را دارند مگر ۱) دعاوی ورشکسته : صدور حکم ورشکستگی قابل ارجاع به داوری نیست اما دعاوی که راجع به شخص ورشکسته قابل ارجاع به داوری است . ۲ ) دعاوی راجع به اصل نکاح ، فسخ آن ، طلاق و نسب . ۳) جرائم : رسیدگی به جرم حتی جرائمی که قابل گذشت هستند قابل ارجاع به داوری نیستند . اما ضرر و زیان ناشی از جرم قابل ارجاع به داوری است .‌

براساس ماده ۴۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی ارجاع دعاوی راجع به اموال دولتی و عمومی به داوری بستگی به شرایطی دارد : ۱) بعد از تصویب هیئت وزیران ۲) و اطلاع مجلس شورای اسلامی . در ۲ مورد هم تصویب مجلس لازم است : ۱) مواردی که طرف دعوا خارجی باشد ۲) و موضوع دعوا از موضوعاتی باشد که قانون آن را مهم تشخیص داده است .

توافق داوری به صورت سند عادی یا رسمی تنظیم می شود و براساس لایحه ای که طرفین آن را امضاء کرده اند به مرجع قضایی تسلیم می شود و یا در جلسه دادرسی اعلام و در صورت جلسه درج می شود و طرعین آن را امضاء می کنند و یا ممکن است به صورت شفاهی ایجاد شود .

اگر شخص نماینده بخواهد اختلافات را به داوری ارجاع بدهد باید به شرح زیر عمل کند :۱) ولی یا قیم یا وصی می تواند در حدود موضوع مورد نمایندگی خود اختلاف را به داوری ارجاع دهند . ۲) وکیل در صورت تصریح در وکالتنامه حق ارجاع اختلاف به داوری و نصب داور را دارد . در غیر این صورت حتی اگر وکیل دادگستری باشد از چنین حقی برخوردار نیست ۳) اداره تصفیه یا مدیر تصفیه شخص ورشکسته ، می تواند اختلافات مالی شخص ورشکسته را به داوری ارجاع دهد .۴) مدیر تصفیه شرکت های سهامی حق ارجاع داوری به داور را دارند .

اگرچه معمولا در قرارداد داوری ، داور یا داوران تعیین می شوند اما در قرارداد ، تعیین داور شرط صحت قرارداد نمی باشد . براساس ماده ۴۶۴ قانون آیین دادرسی مدنی در صورتی که در قرارداد داوری ، تعداد داور معین نشده باشد و طرفین نتوانند در تعیین داور یا داوران توافق کنند هر یک از طرفین باید یک نفر داور اختصاصی معرفی و یک نفر به عنوان داور سوم به اتفاق تعیین نمایند . طبق ماده ۴۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی هرگاه طرفین ملتزم شده باشند که در صورت بروز اختلاف بین آن ها شخص معینی داوری نماید و آن شخص نخواهد یا نتواند به عنوان داور رسیدگی کند و به داور یا داوران دیگری نیز تراضی ننمایند ، رسیدگی به اختلاف در صلاحیت دادگاه خواهد بود .

موافقت نامه داوری شرایط عمومی و شرایط اختصاصی دارد . شرایط عمومی آن اهلیت و قابلیت ارجاع اختلاف به داوری موضوع موافقت نامه به داوری می باشد . شرایط اختصاصی آن ،۱) مشخص نمودن موضوع داوری و داور . البته تعیین داور در قرارداد همان طور که گفتیم شرط صحت قرارداد داوری نمی باشد . ۲) زمان انعقاد قرارداد داوری : باید بعد از وقوع اختلاف منعقد شود اما فرقی نمی کند قبل از اقامه دعوا باشد یا بعد از آن .

تعیین داور :۱) داور در شرط داوری تعیین شده است : در این صورت شخص به عنوان داور به انجام داوری می پردازد اگر شخصی که به عنوان داور انتخاب شده نتواند یا نخواهد داوری کند ، شرط داوری زایل می شود مگر آن که طرفین داوری به شخص دیگری تراضی کنند .

۲) طرفین نصب داور را بر عهده دادگاه گذاشته باشند : دادگاهی برای نصب داور صالح است که مورد توافق طرفین واقع شده و در صورت عدم توافق طرفین دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد صالح است . داور به قید قرعه از بین حداقل ۲ برابر تعداد داوران تعیین می شود اگر دادگاه ، داور را به قید قرعه انتخاب نکند انتخاب این داور باطل است و درنتیجه رای او مشمول بند ۶ ماده ۴۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی بوده و باطل است . در صورت تعیین داور توسط دادگاه ، دادگاه باید قبول داوران را اخذ کند . داور ملزم به قبول داوری نیست . تا زمانی که داور ، داوری را قبول نکرده هنوز نصب داور خاتمه نیافته است . در نتیجه در صورت عدم قبول داور تعیینی دادگاه ، دادگاه باید داور دیگری انتخاب کند .

۳) طرفین در مورد انتخاب داور سکوت کنند : در این صورت هر یک از طرفین که خواستار آغاز داوری باشد داور اختصاصی خود را تعیین می کند و داور مشترک را انتخاب می کند . سپس اظهارنامه ای برای طرف دیگر می فرستند و از او میخواهد ظرف ۱۰ روز داور اختصاصی خود را انتخاب کند و نسبت به داور مشترک با او توافق کند .

۴) طرفین انتخاب داور را برعهده شخص ثالثی گذاشته باشند : در این صورت هر یک از طرفین که خواستار آغاز داوری باشد باید به شخص ثالث مراجعه کند و از او تقاضای نصب داور کند . شخص ثالث که عهده دار نصب داور است ممکن است شخص حقیقی یا حقوقی باشد .شخص ثالث برخلاف دادگاه مکلف به نصب داور به قید قرعه نیست و در صورت نصب داور توسط شخص ثالث او باید قبولی داور را اخذ کند . شخص ثالث نمی تواند اختیار خود را برای نصب داور به اشخاص دیگری واگذار کند مگر آن که طرفین به او چنین حقی داده باشند .

توجه داشته باشید شرط داوری تابع عقد اصلی است . هیچ یک از طرفین قبل از برهم زدن عقد اصلی ، حق فسخ شرط داوری را ندارند در صورت فسخ یا اقاله عقد اصلی تعهد ناشی از شرط داوری نیز ساقط می شود .

رد داور توسط طرفین : در مواردی که دادگاه داور را انتخاب می کند داور از جانب طرفین قابل جرح است . در صورت حضور طرفین اختلاف در جلسه تعیین داور ، ظرف ۱۰ روز از آن جلسه می توانند داور را جرح کنند . در صورتی که طرفین اختلاف در جلسه تعیین داور حضور نداشته باشند مهلت جرح داور ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ نام داور به طرفین است . رد داور نمی تواند بدون دلیل باشد بلکه باید ناشی از عدم رعایت موارد ممنوعیت مطلق یا نسبی در داور باشد . ( که در ادامه به شرح آن ها می پردازیم ) رسیدگی جرح داور با دادگاه است اگر دادگاه رد داور را بپذیرد داور دیگری انتخاب می کند . تصمیم دادگاه در قبول یا عدم قبول جرح داور قطعی است .

قبول داور :

داور۱) توسط اصحاب دعوا ۲) شخص ثالث ۳) دادگاه انتخاب می شود . انتخاب کننده داور باید قبولی داور را اخذ کند . قبولی داور توسط داور الزامی نیست حتی اگر او توسط دادگاه انتخاب شده باشد . قبولی داور هم در مورد داور اختصاصی و هم در مورد داور مشترک لازم است .

تعیین مدت داوری : مهلت داوری تابع موافقت نامه داوری است . در صورت سکوت موافقت نامه در این خصوص مهلت داوری ۳ ماه است . پایان مهلت داوری زمانی است که داور یا داوران رای خود را صادر و برای ابلاغ تسلیم کنند . آغاز مهلت داوری زمانی است که موضوع اختلاف و مشخصات طرفین و مشخصات سایر داوران به همه داوران ابلاغ شود . تمدید مهلت داوری فقط به موجب توافق طرفین ممکن است حتی دادگاهی که اقدام به نصب داور کرده نمی تواند راسا مهلت داوری را تمدید کند .

متوقف شدن مدت داوری :مدت داوری ممکن است متوقف شود . فوت ، حجر ، استعفا داوران مدت داوری را تا انتخاب داور جدید متوقف می کند .

براساس ماده ۴۷۶ قانون آیین دادرسی مدنی طرفین باید اسناد و مدارک خود را به داوران تسلیم کنند . داوران می توانند توضیحات لازم را از آنان بخواهند و اگر برای اتخاذ تصمیم جلب نظر کارشناس ضروری باشد ، کارشناس انتخاب نمایند .

پرداخت حق الزحمه داوری : داور مستحق حق الزحمه است میزان حق الزحمه داور در وهله اول تابع توافق او با طرف یا طرفین اختلاف است . در صورت عدم وجود قرارداد میزان حق الزحمه داور تابع آیین نامه مصوب رئیس قوه قضائیه است . در صورت تعدد داور ، حق الزحمه به مساوی بین آن ها تقسیم می شود . ( ماده ۴۹۹ قانون آیین دادرسی مدنی )

اوصاف داوران : تعداد داوران تابع توافق طرفین است . داور میتواند واحد یا متعدد باشد . اگر داوران متعدد باشند به آن هیئت داوری می گویند . در صورت سکوت طرفین ۳ داور به اختلاف آن ها رسیدگی می کند .

موانع داور شامل ۲ مورد است : ممنوعیت مطلق و ممنوعیت نسبی .

ممنوعیت مطلق یعنی به هیچ وجه اشخاصی که مشمول آن هستند حتی با تراضی طرفین قابل انتخاب به عنوان داور نیستند .

ممنوعیت نسبی اشخاصی که نسبت به موارد خاص نمی توانند داوری کنند .

موارد ممنوعیت مطلق ( ماده ۴۶۶ قانون آیین دادرسی مدنی ) :۱) اشخاصی که اهلیت قانونی ندارند یعنی محجورین . شخص سفیه در امور غیر مالی محجور نیست پس در امور غیر مالی می تواند داوری کند . ولی در امور مالی نمی تواند . اشخاص ورشکسته هم در امور مالی می توانند داوری کنند و این داوری موجب اضرار به طلبکاران نیست .

۲) اشخاصی که به موجب حکم دادگاه از داوری محروم شده اند .

۳) قضات و کارمندان اداری که در محاکم قضایی شاغل اند .(ماده ۴۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی )

اگر شخصی داوری را بپذیرد و بعد بدون عذر موجه از صدور رای خودداری کند یا استعفا دهد علاوه بر این که باید خسارت را جبران کند ، تا ۵ سال از انجام داوری ممنوع می شود .

موارد ممنوعیت نسبی :  به ۲ دسته تقسیم می شوند : دسته اول : اشخاص خارجی و وزرا و نمایندگان مجلس ، شهرداری یا دستگاه وابسته به آن ها در صورتی که طرف اختلاف دولت یا شهرداری باشد .

دسته دوم طبق ماده ۴۶۹ قانون آیین دادرسی مدنی اشخاصی که نمی توانند به عنوان داور انتخاب شوند مگر با تراضی طرفین .. ۱) کسانی که سن آن ها کم تر از ۲۵ سال تمام باشد . ۲) کسانی که در دعوا ذی نفع باشند . ۳) کسانی که با یکی از اصحاب دعوا قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم داشته باشند . ۴) کسانی که وکیل یا قیم یا کفیل یا مباشر امور یکی از اصحاب دعوا می باشند یا یکی از اصحاب دعوا مباشر امور آنان می باشد . ۵ ) کسانی که خود یا همسرانشان وارث یکی از اصحاب دعوا باشند .‌۶) کسانی که با یکی از اصحاب دعوا یا با اشخاصی که قرابت نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از اصحاب دعوا دارند ، در گذشته یا حال دادرسی کیفری داشته باشند . ۷) کسانی که خود یا همسرانشان و یا یکی از اقربای سببی یا نسبی تا درجه ۲ از طبقه سوم او با یکی از اصحاب دعوا یا زوجه یا یکی از اقربای نسبی یا سببی تا درجه ۲ از طبقه سوم او دادرسی مدنی دارند . ۸) کارمندان دولت در حوزه ماموریت آنان .

موافقت نامه داوری : توافق به داوری چه به شکل مستقل باشد یا به صورت شرط ضمن عقد نسبت به اشخاص ثالث اثری ندارد و نسبت به اشخاصی که آن را تنظیم کرده اند ، موثر است .

براساس بند ۲ ماده ۴۸۱ قانون آیین دادرسی مدنی اگر بعد از توافق یکی از طرفین فوت کنند داوری از بین می رود . هم چنین توافق به داوری ، عقد لازم است و طرفین نمی توانند هر وقت که بخواهند آن را فسخ کنند . ( بند ۱ ماده ۴۸۱ آیین دادرسی مدنی ) . ولی اگر داور محجور شود یا فوت کند تاثیری در عقد داوری ندارد مگر آن که طرفین داوری شخص معین را انتخاب کرده باشند و آن شخص قوت کند یا محجور شود و طرفین شخص دیگری را تراضی نکنند .

وقتی که داور با قرعه انتخاب می شود هر یک از طرفین در جلسه موردنظر می توانند حضور داشته باشند این جلسه می تواند همان جلسه دادرسی باشد و یا در غیر این صورت در وقت فوق العاده برگزار می شود.

بعد از آن که مشخصات داوران اعلام شد هر یک از طرفین می توانند حداکثر ۱۰ روز از تاریخ همان جلسه و اگر در جلسه غایب باشند ظرف همان ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ نام و مشخصات داوران نسبت به رد آن ها اقدام کنند . دادگاه بعد از اعتراض در وقت فوق العاده آن را بررسی میکند و اگر اعتراض را درست تشخیص دهد داور یا داوران دیگری را انتخاب می کند .

در چه مواردی دادگاه داور را انتخاب می کند :!

  • براساس ماده ۴۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی وقتی که طرفین تعیین داور یا داوران را به دادگاه موکول می کنند .
  • توافق نکردن طرفین در انتخاب داور : وقتی که طرفین متعهد به معرفی داور شده اند ولی داور یا داوران را انتخاب نکرده اند یا توافق کرده اند که حل کردن اختلاف به داور ارجاع شود و آن ها موفق به انتخاب داور نشوند که بر این اساس به موجب اظهارنامه ای داور خود را تعیین و با داور ثالث یا مشترک معرفی شده موافقت می کنند .
  • عدم توافق طرفین در تعیین جانشین داور متوفی : داور ممکن است بعد از انتخاب به داوری فوت کند یا استعفا دهد یا محجور شود . چنان چه طرفین ملزم به داوری شخص یا اشخاص معین شده و آن ها فوت کنند داوری از بین می رود و رسیدگی به اختلاف در صلاحیت دادگاه خواهد بود . مگر این که به داوری شخص دیگری توافق کنند . ( ماده ۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی )
  • تعیین جانشین داور ممتنع : طبق ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی مدنی : نسبت به امری که از طرف دادگاه به داوری ارجاع می شود اگر یکی از داوران استعفا دهد یا از دادن رای خودداری کند و یا در جلسه داوری دوبار متوالی حضور پیدا نکند دو داور دیگری به موضوع رسیدگی و رای خواهند داد . اگر بین آن ها در صدور رای اختلاف حاصل شود دادگاه به جای داوری که استعفا داده یا از دادن رای خودداری کرده یا دو بار متوالی در جلسه داوری حضور پیدا نکرده ظرف مدت ۱۰ روز داور دیگری به قید قرعه انتخاب خواهند نمود . مگر این که از قبل داور دیگری طرفین معرفی کرده باشند در این صورت مدت داوری از تاریخ قبول داور شروع می شود .
  • خودداری شخص ثالث از تعیین داور .

 

در داوری ورود ثالث و جلب ثالث راه ندارد . مگر آن که شخص ثالث با طرفین اختلاف نسبت به داوری توافق و تراضی کنند . اگر بین طرفین داوری و شخص ثالث برای داوری توافق نکنند به اختلاف آن ها در دادگاه رسیدگی می شود .

در نزد داور انکار ، تردید و ادعای جعل ممکن است . داور خود با استفاده از کارشناس به اصالت سند رسیدگی می کند . مگر آن که ادعای جعل با تعیین جاعل باشد و جاعل قابل تعقیب باشد که چون موضوع جنبه جزایی دارد ، داور نمی تواند به آن رسیدگی کند و باید رسیدگی خود را تا ابلاغ رای نهایی در خصوص جعلیت سند متوقف کند .

 

موارد زوال داوری :

  • تراضی طرفین دعوا
  • منتفی شدن موضوع داوری
  • امتناع داور از انجام داوری یا عدم مقدوریت داوری توسط او در داوری مقید : در داوری مقید اگر داور نخواهد یا نتواند داوری کند مثلا دچار حجر شود موافقت نامه منحل و منفسخ می سود . مگر آن که طرفین داور دیگری را انتخاب کنند .
  • فوت یا حجر یکی از طرفین دعوا : سفیه نسبت به امور غیرمالی محجور محسوب نمی شود .
  • زوال اصل دعوا
  • انقضای مدت داوری و عدم صدور رای توسط داور
  • صدور حکم به بطلان رای داور
  • صرفه نظر کردن کلی خواهان از ادعای خود .

 

مهلت اعتراض به رای داور :

محکوم علیه می تواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رای داور به رای داور اعتراض کند . مهلت اعتراض برای رای داور ، برای اشخاص مقیم خارج ۲ ماه از تاریخ ابلاغ رای داور است .

در صورت یکی از عذرهای ۴ گانه در ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی مهلت اعتراض به رای داور تمدید می شود .

در صورتی که خارج از مهلت اعتراض انجام شد قرار رد درخواست صادر می شود که این قرار قطعی است .

 

 

منابع :

  • توکلی ، محمد مهدی ، آیین دادرسی مدنی ، تهران ، مکنوب آخر ، چاپ 13 ، 98
  • گودرزی ، مرتضی ، آیین دادرسی مدنی ، جلد دوم ، تهران ، چاپ ۱۱ ، سال ۹۸
  • شمس ، عبدالله ، آیین دادرسی مدنی ( دوره پیشرفته ) ، جلد 2 ، تهران ، دراک ، چاپ هفتم ، ۱۳۸۴

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید