a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

قسامه

خانه > کیفری  > قسامه

قسامه

مقدمه

معمولا در تمامی دعاوی، بار اثبات ادعا بر عهده مدعی است اما قسامه، استثنایی بر آن است. قسامه از لحاظ سلسله مراتب در آخرین مرتبه از ادله اثبات جنایت قرار می گیرد و استناد به آن تنها در صورت فقدان اقرار ، بینه یا علم قاضی موجه است در واقع علت پذیرش قسامه بر مبنای احتیاط بوده است. حال قسامه به چه معناست؟ قسامه در  معنای مصدری  به مفهوم قسم خوردن است و در معنای اسم مصدر سوگند های زیاد را شامل می شود مطابق ماده ۳۱۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ قسامه عبارت  از سوگند هایی است که در صورت فقدان ادله دیگر غیر از سوگند منکر، وجود لوث ، شاکی برای اثبات جنایت عمدی یا غیر عمدی یا خصوصیات آن و متهم برای دفع اتهام از خود اقامه می کند.

بنابراین باید گفت که بار اثبات ادعا بر عهده مدعی است  در صورت ناتوانی او از ارائه دلیل اثباتی و تحت شرایطی خاص عکس قاعده عمل می‌شود به طوری که بار اثبات بی گناهی بر عهده متهم قرار می‌گیرد و مدعی می تواند با توسل به سوگند در راستای اثبات ادعای خود برآید در این مقاله سعی داریم چگونگی و نحوه توسل به قسامه و اجرای آن برای اثبات یا نفی اتهام را طبق قانون مجازات اسلامی مورد بررسی قرار دهیم.

 

  • وجود لوث

لوث در لغت  به معنای ظن قوی به کار رفته است بنابراین به هر ظنی لوث گفته نمی‌شود بلکه ظنی که همراه با قرائن قوی باشد. طبق ماده ۳۱۴ قانون مجازات اسلامی لوث عبارت  از وجود قرائن و اماراتی است که موجب ظن قاضی به ارتکاب جنایت یا نحوه ارتکاب از جانب  متهم می شود باید گفت که شرط بودن لوث برای توسل به قسامه از ضروریات علمای اسلام اعلام شده است و تمام فقهای عامه نیز اتفاق نظر دارند که در باب قسامه وجود لوث معتبر است. چنانچه قرائن و امارات موجب ظن موجود نباشد به موجب ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی، صرف حضور فرد در محل وقوع جنایت از مصادیق لوث محسوب نمی‌شود و با ادای یک سوگند تبرئه می گردد. مثلاً یک جنازه پیدا شده است که یک فرد بالای سر آن ایستاده است.

همچنین اگر با تعارض ظنون مواجه شدیم یعنی برای مثال حضور همزمان یک شخص چاقو به دست و یک حیوان درنده در محل قتل، در اینجا مورد از موارد لوث محسوب نمی‌شود.

ظن ایجاد شده برای قاضی باید مبتنی بر مبانی متعارف باشد به عبارت دیگر قرینه که عرفاً و عقلاً قابلیت ایجاد ظن را داشته باشد موجب لوث می شود  ضرورت وجود قرائن موجب لوث به حدی است که قاضی طبق ماده ۳۱۶ قانون مجازات اسلامی ناگزیر است در صورت استناد قسامه آن را در رای خود ذکر کند و حتی در صورت رد قسامه باید همین امر را انجام دهد.زیرا رای صادره باید قابلیت ارزیابی در مراحل بالاتر را داشته باشد و صدور آن بر مبنای متعارف برای قضات دادگاه عالی ذیصلاح نیز احراز شود بنابراین لوث شرط مقدم بر قسامه است و به همین علت قسامه فقط نسبت به مقداری که حاصل شده است اثرگذار است و همین موضوع در ماده ۳۲۹ قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی شده است. به موجب این ماده : قسامه فقط نسبت به مقداری که حاصل شده است موجب اثبات می‌شود و اثبات خصوصیات جنایت از قبیل عمد ،خطا ، مقدار جنایت و شرکت در ارتکاب جنایت یا انفرادی در آن نیازمند حصول لوث در این خصوصیات است.

  • شرایط اجرای قسامه

در صورت وجود لوث و امکان توسل به قسامه در مرحله اجرای آن شرایطی وجود دارد که با وجود این شرایط اجرای قسامه از سوی مدعی یا متهم امکان پذیر است.

  • نصاب قسامه

برحسب اینکه موضوع جنایت نفس یا اعضای بدن و منافع آن  باشد نصاب قسامه متفاوت است.

در مورد قتل عمد تعداد قسم هایی که باید  یاد شود ، طبق ماده ۳۳۶ قانون مجازات اسلامی، سوگند پنجاه مرد از خویشاوندان و بستگان مدعی است و با تکرار سوگند قتل ثابت نمی شود. این حق در مورد قتل به موجب ماده ۳۳۸ تنها برای قسم خورندگان متهم و در راستای حفظ حقوق وی پیش بینی شده است بنابراین چنانچه تعداد قسم خورندگان متهم کمتر از ۵۰ نفر باشد هر یک می‌تواند بیش از یک قسم بخورد به نحوی که ۵۰ قسم کامل شود همینطور به موجب همین ماده با نداشتن ادا کننده سوگند خود متهم خواه مرد باشد خواه زن سوگندها را تکرار می نماید و تبرئه می شود.

در صورتی که شاکی زن باشد طبق ماده 3۳۷ قانون مجازات اسلامی سوگند وی جزء حد نصاب محسوب می‌شود و باید ۴۹ خویشاوند مرد را هم برای ادای سوگند حاضر نماید.

چنانچه متهم زن باشد و هیچ خویشاوندی که حاضر به سوگند خوردن باشد نداشته باشد می‌تواند برای تبرئه خود به موجب ماده ۳۳۸،  ۵۰ بار سوگند بخورد و تبرئه شود.

اگر متهم زن باشد و خویشاوندی که حاضر به سوگند خوردن باشد داشته باشد خود زن میتواند یکی از سوگند خورندگان باشد بلکه در صورت لزوم خویشاوندان ذکور به موجب ماده ۳۳۸ باید سوگند خود را تکرار کنند تا حد نصاب ۵۰ قسم ها حاصل شود.

در جنایت بر اعضا و منافع بر خلاف قتل مدعی چه زن باشد و چه مرد می تواند طبق تبصره ۱ ماده ۴۵۶ قانون مجازات اسلامی در صورت نبودن نفرات لازم به همان اندازه قسم را تکرار کند دلیل امتیاز برای مدعی در جراحات به خاطر این است که ضمانت اجرای خفیف‌تر قسامه در جراحات می باشد. و نیز این نکته است که در اینجا بر خلاف قتل مدعی شخص مجنی‌علیه است که قول او بیش از قول خویشان  مدعی قتل قابل پذیرش می باشد. مثلاً ممکن است ایراد جراحت از سوی کسی علیه خود را به چشم دیده یا از خصومت دیگری با خود کاملا مطمئن و از این رو حاضر به تکرار قسم به مقدار لازم باشد.

 

نصاب قسامه در جراحات طبق ماده ۴۵۶قانون مجازات اسلامی، به شرح زیر است:

  1. در جنایاتی که موجب دیه کامل است شش قسم .
  2. در جنایاتی که موجب پنج ششم دیه کامل است پنج قسم .
  3. در جنایاتی که موجب دو سوم دیه کامل است چهار قسم .
  4. در جنایتی که موجب یک دوم دیه کامل است سه قسم .
  5. در جنایتی که موجب یک سوم دیه کامل است دو قسم
  6. در جنایتی که موجب یک ششم دیه ی کامل یا کمتر از آن است یک قسم .

مطابق تبصره ۲ ماده ۴۵۶ ، در مورد هر یک از بندهای فوق چنانچه مقدار دیه بیش از مقدار مقرر در آن بند و کمتر از مقداری مقرر در بند قبلی باشد ،رعایت نصاب بیشتر لازم است . پس اگر دیه جراحت به مقدار یک چهارم و یا یک پنجم دیه ی کامل باشد برای اثبات آن نصاب یک سوم یعنی دو قسم لازم است.

مفاد ماده فوق از لحاظ تعداد سوگند ها در هرسه جراحات عمدی، شبه عمدی و خطای محض وجود دارد لاکن در مورد قتل در صورتی که عمدی باشد و موجب قصاص شود تعداد سوگندها ۵۰ است در حالیکه نصاب قسامه در قتل شبه عمد و خطای محض  طبق ماده ۴۵۵ قانون مجازات اسلامی ۲۵ می باشد.

  • خصوصیات‌ اداکنندگان سوگند
  1. بر اساس مواد ۳۳۶ و ۴۵۵ قانون مجازات اسلامی ادا کنندگان سوگند باید مرد باشند و از طرفی طبق ماده ۳۳۷ همین قانون سوگند شاکی خواه مرد و خواه زن جزء نصاب محسوب می شود و حتی متهم اعم از این که مرد یا زن باشد قادر به ادای سوگند طبق ماده ۳۳۸ می باشد اگر جنایت بر اعضا و منافع باشد مجنون علیه و متهم اعم از اینکه مرد یا زن باشند قادر به ادای سوگند می باشند لذا استثناء در این موارد زن می تواند ادای سوگند کند)تبصره ۱ ماده۴۵۶ و ماده۴۵۷قانون مجازات اسلامی).
  2. ادا کنندگان سوگند باید از بستگان و خویشاوندان مدعی یا مدعیان علیه باشند در این مورد صرف رابطه خویشاوندی کافی است و ارتباطی به موضوع ارث ندارد.(ماده ۳۳۶ همان قانون).
  3. طبق مواد ۳۳۷ و ۳۳۸ قانون مجازات اسلامی در بحث جنایت بر نفس و نیز مواد ۴۵۶ و ۴۵۷ همان قانونی در مورد جنایت بر اعضا و منافع ادا کنندگان سوگند ممکن است خود مدعیان یا متهمان جنایت ارتکابی باشند.
  4. با توجه به اینکه مقنن در قسامه طبق ماده ۳۳۹ قانون مجازات اسلامی رعایت همه شرایط مقرر را که برای اتیان سوگند ذکر شده است لازم دانسته است بنابراین ادا کنندگان سوگند باید عاقل بالغ قاصد و مختار باشند.
  5. به موجب ماده ۳۴۰ قانون مجازات اسلامی ادا کنندگان سوگند باید از کسانی باشند که علم به آنچه بر آن سوگند یاد می کنند داشته باشند و لازم نیست آنان شاهد جنایت بوده باشند زیرا در فرض مشاهده جنایت توسط سوگند خورنده وی می تواند به عنوان شاهد شهادت دهد و دیگر نیازی به اقامه قسامه نخواهد بود و از طرفی تنها راه علم و یقین به حقیقت یک امر از طریق مشاهده نیست ولی صرف شنیدن ماجرا و یا مشاهده قراین و امارات را نیز نمی توان در همه موارد کافی برای ایجاد علم دانست مگر اینکه قاضی به عالم بودن قسم خورده قانع شود و اگر سوگند از روی ظن و گمان یا تبانی باشد باید مورد بررسی قرار گیرد که در صورت اثبات این امر سوگند اعتباری ندارد به همین علت در ماده ۳۴۲ قانون مجازات اسلامی مقرر شده است :لازم است ادا کنندگان سوگند از کسانی باشند که احتمال اطلاع آنها در وقوع جنایت موجه باشد.
  6. به موجب ماده ۳۴۳ قانون مجازات اسلامی ادا کنندگان سوگند مجاز به توریه در ادای سوگند و بیان اظهارات خود نیستند. طوری یعنی معنای خلاف معنای ظاهر مورد نظر باشد بنابراین سوگند خورنده باید مطابق ادعاها و به نحو صریح و بدون هرگونه ابهام و از روی یقین ادای سوگند نماید تا کشف حقیقت ممکن باشد.
  • شرایط مدعی

جنسیت در مطالبه قسامه نقشی ندارد .در جراحات، مدعی شخص مجنونی علیه میباشد که ممکن است زن یا مرد باشد و در قتل، مدعی صاحب حق قصاص یا ولی دم است که ممکن است مرد یا زن باشد در هر حال باید از وراث فعلی مقتول محسوب شود  پس، مدعی باید اولاً از وراث مقتول باشد ثانیاً این افراد باید در زمان ادعا وارث محسوب شوند و مدعی باید شرایط کلی یعنی بلوغ و عقل را نیز داشته باشد.

  • رد قسامه به متهم

در قسامه ، سوگند از ابتدا متوجه شاکی می باشد که با ادای آن طبق شرایط مذکور در مواد قانونی حکم به قصاص یا دیه علیه متهم داده خواهد شد حال اگر شاکی نتواند ۵۰ خویشاوند مذکور را برای ادای سوگند حاضر نماید و از متهم مطالبه قسامه را نکند طبق ماده ۳۱۸ متهم در جنایات عمدی با تأمین مناسب و در جنایات غیر عمدی بدون تامین آزاد می‌شود لاکن حق اقامه قسامه یا مطالبه آن برای شاکی باقی می ماند همچنین طبق تبصره این ماده اگر ظرف مدت حداکثر سه ماه شاکی از اقامه قسامه یا مطالبه آن از متهم خودداری کند از تامین اخذ شده رفع اثر می شود.

به موجب ماده ۳۱۷ قانون مجازات اسلامی شاکی می تواند از متهم مطالبه قسامه کند در این صورت متهم باید برای برائت خود به ترتیب ماده ۳۳۸ اقامه قسامه کند در این صورت وی طبق مواد ۳۱۹ و ۴۵۷ قانون مجازات اسلامی تبرئه می‌شود و در موارد وقوع قتل دیه طبق ماده ۴۸۴ از بیت المال پرداخت خواهد شد اما اگر متهم از اقامه قسامه امتناع کند به موجب ماده ۳۱۹ قانون مجازات اسلامی محکوم به پرداخت دیه خواهد شد.

 

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید