a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

دستور موقت

خانه > حقوقی  > دستور موقت

دستور موقت

چکیده :

دستور موقت که همان دادرسی فوری است ، دستوری است که دادگاه مبنی بر توقیف مال ، یا انجام عمل یا منع از عملی صادر می کند . دستور موقت منوط به تایید رئیس حوزه قضایی است . اگر اصل دعوا در دادگاهی مطرح شده باشد مرجع درخواست دستور موقت ، همان دادگاه خواهد بود و در غیر این صورت مرجع درخواست ، دادگاهی می باشد که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد . دستور موقت دادگاه به هیچ وجه تاثیری در اصل دعوا ندارد . دستور موقت بعد از ابلاغ قابل اجراست و نظر به فوریت کار ، دادگاه می تواند مقرر دارد که قبل از ابلاغ اجرا شود .

 

دستور موقت که به آن دادرسی فوری هم گفته می شود از جمله اقدامات تامینی است که برای حفظ حقوق خواهان ایجاد شده است . ممکن است خوانده یک سری موانعی بر سر خواهان به وجود بیاورد و از احقاق حق خواهان جلوگیری کند . به همین خاطر خواهان برای جلوگیری از این رویدادها ، از دادگاه تقاضای دستور موقت می کند . با این کار باعث می شود حقوق خود را که بر اساس رای دادگاه در آینده به وجود آید ، محفوظ نگه دارد . دستور موقت قبل از تقدیم دادخواست ، با دادخواست دعوای اصلی ، در جریان دادرسی ، به وجود می آید . مثلا فرض کنید شخص الف زمینی را به شخص ب فروخته است ولی از تنظیم سند رسمی به ب خودداری می کند . در این میان ب که خریدار است دادخواستی مبنی بر الزام تنظیم سند رسمی طرح می کند . در این میان ممکن است فروشنده ( الف) در جریان رسیدگی به دادگاه زمین را به شخص ج انتقال دهد . تا وقتی که دادگاه حکم را مبنی بر تنظیم ستد رسمی صادر می کند دیگر آن حکم قابل اجرا نباشد . در این میان شخص ب که خریدار است می تواند برای دعوای الزام به تنظیم سند رسمی که طرح می کند درخواست دستور موقت مبنی بر این که شخص الف زمین را نقل و انتقال ندهد مطرح می کند . تا فعلا در قالب دستور موقت نقل و انتقال زمین را متوقف کند . تا وقتی که حکم به نفع خواهان ( ب ) صادر می شود سند هم چنان به نفع خوانده دعوا باشد و این سند به راحتی قابل انتقال به خریدار باشد .

بر اساس ماده ۳۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی در اموری که تعیین تکلیف آن فوریت دارد ، دادگاه به درخواست ذی نفع برابر مواد زیر دستور موقت صادر می کند .

حالا ممکن است سوالی مطرح شود که دستور موقت چه ویژگی هایی دارد :

دستور موقت اقدامی است که به تبع اصل دعوا درخواست می شود . در مثالی که ذکر شد : ۱) اصل دعوا : الزام به سند رسمی است .۲) موضوع دستور موقت یا همان خواسته دستور موقت : خوانده از نقل و انتقال زمین منع می شود . هم چنین اصل دعوا باید مطرح شده باشد . یعنی زمانی دستور موقت صادر می شود که اصل دعوا مطرح شده باشد . باید توجه داشته باشید که دستور موقت یک قرار تامینی است و محاکم آن را در قالب قرار ، طرح می کنند .

موضوع دستور موقت با خواسته دعوا متفاوت باشد . در مثال ذکر شده خواسته دعوا الزام به تنظیم سند رسمی بود که نمی توان موضوع دستور موقت هم الزام به تنظیم سند رسمی باشد بلکه موضوع آن می توان منع نقل و انتقال زمین باشد .

براساس ماده ۳۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی موضوع دستور موقت ممکن است یکی از موارد زیر باشد :

توقیف مال ، انجام عمل ، منع از امری ( مانند توقف کردن ساختمان سازی )

دستور موقت اقدامی موقتی است و نمی تواند متضمن امری همیشگی و دائمی باشد . مثل انجام تعمیرات . بلکه امور موقتی مانند جلوگیری از نقل و انتقال و یا…. باشد .

توجه داشته باشید دستور موقت تا صدور رای نهایی باقی می ماند . مگر این که در دادگاه تجدیدنظر با اعتراض کردن طرف فسخ شود .

آثار دستور موقت : ۱)  صدور دستور موقت به هیچ وجه تاثیری در اصل دعوا ندارد . ( طبق ماده ۳۱۷ قانون آیین دادرسی مدنی ) یعنی ممکن است با این که قاضی دستور موقت را صادر کند خواهان در دعوا محکوم به بی حقی شود یا برعکس . مثلا فرض کنید در مثالی که گفته شد وقتی که خریدار دعوایی علیه فروشنده مبنی بر الزام تنظیم سند رسمی طرح می کند و درخواست دستور موقت مبنی بر منع فروشنده از نقل و انتقال زمین می کند و دادگاه این قرار را صادر می کند .‌دادگاه می تواند بعد از این که به دعوا رسیدگی کرد اگر اصل دعوا را درست تشخیص نداد ، حکم به بی حقی خواهان صادر کند . بنابراین هرگاه درخواست دستور موقت پذیرفته و قرار صادر شد دادگاهی که به اصل دعوا رسیدگی می کند حتی اگر همان دادگاه باشد که قرار را صادر کرده است می تواند در اصل دعوا ، درخواست کننده را در ماهیت دعوا محکوم نموده و یا قرار رد دعوا و…صادر کند . هم چنین اگر دستور موقت پذیرفته نشود ، تاثیری در اصل دعوا ندارد .

۲) هر گونه نقل و انتقال اعم از قطعی و رهنی و شرطی نسبت به مالی که توقیف شده است باطل و بلا اثر است .

۳) حتی اگر دستور موقت بر مبنای توقیف مال و ممنوعیت نقل و انتقال مالی باشد نسبت به آن مال حق تقدم ایجاد نمی کند .

چه شرایطی لازم است تا قرار دستور موقت صادر شود ؟

برای این که دستور موقت صادر شود باید تعهدی که خواهان ادعا می کند حال باشد . این قرار در تمام دعاوی قابل صدور است .تقاضای دستور موقت از طرف وارد ثالث امکان پذیر است . ( البته باید توجه کنید که اگر وارد ثالث به نفع خوانده ، ورود ثالث تبعی کرده باشد نمی تواند تقاضای دستور موقت کند . همان طوری که خود شخص خوانده هم نمی تواند دستور موقت را تقاضا کند .‌) هم چنین خواهان دعوای اصلی ، خواهان دعوای متقابل و جالب ثالث می توانند تقاضای دستور موقت کنند . زیرا در موضوع دستور موقت ذی نفع محسوب می شوند .

شخصی که درخواست دستور موقت می کند اول باید فوریت امر را ثابت کند . این فوریت در ارتباط با ضرری که وجود داشته یا او را تهدید می کند ارزیابی می شود . ( اقدامی که فوریت دارد ، اقدامی است که بدون مهلت باید انجام شود .

دستور موقت را باید خواهان درخواست کند تا صادر شود و دادگاه نباید راساً آن را صادر کند . صدور دستور موقت همیشه منوط به سپردن تامین توسط خواهان است . با توجه به فوریت دستور موقت ، در صورت نیاز به تعیین وقت و دعوت از طرفین ، این وقت باید خارج از نوبت باشد .

درخواست دستور موقت به تعداد طرف دعوا و به علاوه یک نسخه تقدیم می شود .  در موارد ضروری دستور موقت خارج از دادگاه هم از قاضی قابل درخواست است و در صورت فوریت امر ممکن است دادگاه ، این درخواست خارج از دادگاه را برطرف کند .

صلاحیت رسیدگی به درخواست دستور موقت :

رسیدگی به درخواست دستور موقت از نظر صلاحیت ذاتی : تابع اصل دعواست . رسیدگی به در خواست دستور موقت از نظر صلاحیت محلی : در صلاحیت دادگاهی است که که موضوع دستور موقت در حوزه آن واقع شده است .

اگر در طرح درخواست دستور موقت قواعد صلاحیت رعایت نشود دادگاه قرار عدم صلاحیت صادر نمی کند . زیرا این درخواست یک دعوا نیست . بلکه دادگاه قرار رد درخواست صادر می کند . این قرار قطعی است .

اجرای دستور موقت در دیوان عدالت مستلزم تایید رئیس دیوان است . ولی چند استثنا دارد : ۱) دستور موقت صادره از دادگاه خانواده . که این دستور موقت بر خلاف دستور موقت مقرر در قانون ایین دادرسی مدنی نیازمند سپردن تامین و تایید رییس حوزه قضایی نیست . ۲) در دعاوی سه گانه تصرف هم نیاز به تایید رئیس حوزه قضایی نیست .3) دستور موقت صادره در دعاوی راجع به اختراعات و طرح های صنعتی و علایم تجاری، سپردن تامین و تایید رییس حوزه قضایی پیش بینی نشده است . 4)دستور موقت صادره از دیوان عدالت اداری نیاز به سپردن تایید و تایید ریس حوزه قضایی نیست . 5) دستور موقت صادره از خدمات مشترک ساختمان نیاز به سپردن تامین و تایید رییس حوزه قضایی نیست .

چه زمانی می توان دستور موقت را در خواست کرد :

۱ ) اگر قبل از طرح دعوای اصلی ، شخص درخواست دستور موقت کند حتما باید روی برگه های مخصوص دادخواست نوشته شود . چون باید به یکی از شعبه ها ارجاع شود . به همین دلیل نیازمند برگه دادخواست است . خواهان باید دادخواست راجع به اصل دعوا را ظرف ۲۰ روز از تاریخ صدور دستور موقت تقدیم کند و گواهی آن را به دادگاه صادر کننده دستور موقت تقدیم کند .

۲) درخواست دستور موقت ضمن دادخواست باشد که دیگر نیاز به برگه جداگانه نیست .

۳) اگر دعوا بعد از اقامه دعوا باشد که ممکن است کتبی یا شفاهی باشد که ۲ حالت وجود دارد : ۱ ) اگر شفاهی باشد در صورت مجلس قید و به درخواست کننده باید آن را امضا کند . ۲) اگر کتبی باشد روی برگه های معمولی تنظیم می شود .

به این نکته توجه کنید که صدور دستور موقت همیشه منوط به سپردن تامین توسط خواهان است . سپردن تامین برای این است که اگر خواهان در اصل دعوا ذی حق شناخته نشود ، خساراتی را که به واسطه دستور موقت به خوانده وارد شده جبران شود . میزان خسارت احتمالی بستگی به نظر قاضی دارد . هم چنین از جانب هیچ یک از خواهان یا خوانده قابل اعتراض نیست . اشخاصی که از هزینه دادرسی معاف هستند مثل معسرین ، از سپردن خسارت احتمالی معاف نیستند .

دستور موقت باید فورا به خوانده ابلاغ شود و بعد اجرا شود . نیازی نیست دستور موقت را به خواهان ابلاغ کرد . اجرای دستور موقت نیاز به صدور اجرائیه ندارد .

حالا ممکن است سوالی طرح شود آیا می توان به دستور موقت اعتراض کرد ؟

اعتراض به قرار دستور موقت یا رد آن ، از جانب هیچ یک از طرفین در دادگاهی که قرار را صادر می کند ، امکان پذیر نیست. ( ماده ۳۲۵ قانون آیین دادرسی مدنی ) دستور موقت قابل اعاده دادرسی نیست اما می تواند قابل اعتراض ثالث باشد .

خواهان می تواند درخواست خود مبنی بر دستور موقت خود را چه صادر شده باشد یا صادر نشده باشد و چه اجرا شده باشد یا نشده باشد ، مسترد کند .

اگر قبل از این که دستور موقت صادر شود ، خواهان از آن منصرف شود درخواست دستور موقت لغو می شود . اگر هم خواهان خسارت احتمالی تودیع کرده باشد ، به او بازگردانده می شود . اگر تا قبل از اجرای دستور موقت خواهان از آن منصرف شود دستور موقت لغو و خسارات احتمالی که خواهان تودیع کرده به او بازگردانده می شود . اگر بعد از اجرای دستور موقت خواهان از آن منصرف شود دستور موقت لغو می شود ‌ولی خسارت احتمالی که تودیع کرده به او بازگردانده نمی شود . تا در صورت شکست خواهان در اصل دعوا ، خسارت وارد شده به خوانده از مبلغ تودیع شده جبران شود .

جبران خسارتی که از اجرای دستور موقت به وجود می آید : اگر خواهان قرار دستور موقت را تقاضا کند و آن قرار صادر شود اما در دعوای اصلی شکست بخورد خسارتی که از قرار دستور موقت به خوانده وارد شده قابل جبران است . که برای مطالبه خسارت باید شرایطی داشته باشد : ۱) باید دستور موقت اجرا شده باشد و به خوانده خساراتی وارد آید . ۲) خواهان به موجب رای نهایی در دعوا شکست بخورد این رای نهایی می تواند حکم به بی حقی خواهان یا هر یک از قرارهای قاطع دعوا باشد .

اگر به درخواست خوانده و به دلیل سپردن تامین توسط او و موافقت قاضی از دستور موقت رفع اثر شود به خاطر این رفع اثر به خواهان خساراتی وارد شود خواهان می تواند خساراتی را مطالبه کند که شرایطی لازم است : ۱) به درخواست خوانده و به دلیل سپردن تامین توسط خوانده از دستور موقت رفع اثر شده باشد و به موجب این رفع اثر به خواهان خساراتی وارد شده باشد . ۲) خوانده در دعوا به موجب رای نهایی محکوم شود .

 

منابع :

  • توکلی ، محمد مهدی ، مختصر آیین دادرسی مدنی ، تهران ، انتشارات مکتوب آخر ، چاپ ۱۳ ، سال ۹۸ .
  • گودرزی ، مرتضی ، آیین دادرسی مدنی ، جلد دوم ، تهران ، انتشارات کمک آزمون ، چاپ ۱۱ ، سال ۹۸ .

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید