a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

تبدیل تعهد

خانه > حقوقی  > تبدیل تعهد

تبدیل تعهد

چکیده :

وقتی که متعهد و متعهد له به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می شود به سببی از اسباب تراضی نمایند در این صورت متعهد نسبت به تعهد اصلی بری می شود . وقتی که شخص ثالث با رضایت متعهد له قبول کند که دین متعهد را ادا کند . وقتی که متعهد له مافی الذمه متعهد را به کسی دیگر منتقل کند . تبدیل تعهد عقدی است لازم و دارای ماهیت قراردادی است . در تبدیل تعهد تضمینات تعهد سابق به تعهد لاحق تعلق نخواهد گرفت مگر این که طرفین معامله ان را صراحتا شرط کرده باشد . موضوع تبدیل تعهد مال کلی ، یا تعهد به انتقال مال معین متعلق به خود متعهد است .

 

تبدیل تعهد یکی از اسباب سقوط تعهدات است . و به معنی آن است که تعهد جدیدی جایگزین تعهد قبلی می شود. درواقع یکی از از ارکان تعهد تغییر پیدا می کند و به تعهد دیگری تبدیل می شود . تبدیل تعهد عقدی است لازم . بعد از این که طرفین توافق کردند که تعهد را تبدیل کنند ، دیگر حق رجوع از تبدیل تعهد را ندارند .

در تبدیل تعهد باعث می شود که تعهد سابق از بین برود و تعهد جدیدی جایگزین آن می شود .

یکی از شرایطی که باعث می شود تبدیل تعهد به وجود بیاید این است که تعهد قبلی صحیح باشد . پس اگر معلوم شود که تعهد قبلی باطل بوده است ، تبدیل تعهد باطل خواهد شد .

تبدیل تعهد به عنوان یک عمل حقوقی و دارای ماهیت قراردادی است . هم چنین طرفینی که توافق بر تبدیل تعهد می کنند ، این تعهد باید صحیح باشد .

به موجب ماده ۲۹۲ قانون مدنی ، تبدیل تعهد در موارد زیر حاصل می شود :

  • وقتی که متعهد و متعهد له به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می شود به سببی از اسباب تراضی نمایند ؛ در این صورت متعهد نسبت به تعهد اصلی بری می شود .
  • وقتی که شخص ثالث با رضایت متعهد له قبول کند که دین متعهد را ادا کند .
  • وقتی که متعهد له ما فی الذمه متعهد را به کسی دیگر منتقل کند .

 

بر اساس ماده ذکر شده تبدیل تعهد شامل چند مورد می باشد ؛

  • تبدیل تعهد به وسیله تبدیل موضوع دین .
  • تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون.
  • تبدیل تعهد به وسیله تبدیل داین . که در ادامه به شرح هر کدام از آن ها می پردازیم .

 

_ تبدیل تعهد به وسیله تبدیل موضوع دین : یعنی ان که متعهد و متعهد له با توافق یک دیگر آن تعهد اصلی را به تعهد جدیدی تبدیل می کنند . به همین خاطر تعهدی که قبلا بوده است ساقط می شود . توجه داشته باشید که در این نوع تبدیل رضایت متعهد و متعهد له نیاز است .  این تبدیل تعهد به ۲ قسم تقسیم می شود :

تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مورد دین : در این مورد متعهد و متعهد له با یک دیگر توافق می کنند که به جای مورد تعهد ، چیز دیگری بدهند . مثلا شخص الف و ب با یک دیگر توافق می کنند که الف به جای لوبیا ، عدس به ب بدهد .

تبدیل تعهد به وسیله تبدیل سبب دین : در این جا ممکن است تبدیل تعهد مبتنی بر تبدیل سبب دین باشد و ممکن است تبدیل موضوع تعهد در این جا نقشی نداشته باشد . به عنوان مثال ممکن است الف ثمن معامله ای را به ب بدهکار باشد و بعد الف و ب با هم به این توافق می رسند که ثمن معامله به عنوان قرض در نزد الف باشد . به همین ترتیب به خاطره توافق صورت گرفته احکام بیع دیگر وجود ندارد و تعهد قبلی ( اول ) ساقط می شود و احکام قرض جایگزین احکام بیع می شود .

تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون : در این جا شخص ثالث با رضایت متعهد له قبول می کند که دین متعهد را ادا کند . در این صورت تعهدی که قبلا شخص متعهد داشته ساقط می شود و تعهدی که شخص ثالث قبول کرده جایگزین آن می شود .

توجه کنید در این جا قصد و رضای هر دو یعنی متعهد و متعهد جدید لازم است و هیچ وقت نمی شود متعهد له را اجبار کرد که انتقال دین به ذمه ی شخص دیگری را قبول کند .

ولی رضایت متعهد قبلی ( سابق ) نیاز نیست . در این جا یک نکته وجود دارد : آن این است که هر شخصی می تواند بدون اجازه متعهد قبول کند و آن دین را پرداخت کند . ولی دیگر حق رجوع به مدیون را ندارد . و در صورتی فقط می تواند به مدیون سابق رجوع کند و آن چه را در مقام ایفای دین پرداخته از او بگیرد که این قبول تعهد حتما با رضایت و قبول شخص متعهد ( قبلی ) انجام گیرد . برای تفهیم این مورد مثالی را ذکر می کنیم :

مثلا فرض کنید زهرا مبلغی به فاطمه بدهکار است . در این جا نسیم که دوست زهرا است برای خدمت به زهرا این مبلغ را بدون قبول کردن زهرا ، تعهد می کند . در این جا چون نسیم این کار را از روی نیک و خدمت انجام داده حق رجوع به زهرا ندارد . ولی اگر نسیم با اجازه زهرا ، دین او را پرداخت می کرد نسیم این حق را داشت که به زهرا رجوع کند .

تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون را برخی انتقال دین دانسته اند . که در ادامه به شرح آن می پردازیم.

باید دقت کنید که در ضمان ذمه به ذمه تبدیل تعهد به وجود نمی آید . چرا که دین هم چنان بر عهده مدیون است و صامن در کنار مدیون اصلی ، مسئول پرداخت می شود .

تفاوت بین تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون و انتقال دین :

بدانید که تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون و انتقال دین با هم تفاوت دارد . همان طور که گفتیم تبدیل تعهد به وسیله تعهد بین متعهد له و متعهد جدید اتفاق می افتد و تمام تضمیناتی که در تعهد سابق وجود داشته به تعهد جدید منتقل نمی شود . اما در انتقال دین تعهد قبلی با تمام ویژگی آن به متعهد جدید منتقل می شود . که در این جا تعهد قبلی از بین نمی رود و مدیون جدید قائم مقام متعهد پیشین می شود . در انتقال دین رضایت متعهد له لازم است .

_ تبدیل تعهد به وسیله تبدیل داین : در این جا متعهد له جدیدی جایگزین متعهد له قبلی می شود . یعنی متعهد له می تواند طلب خودش را به شخص دیگری انتقال دهد . در این صورت رابطه جدیدی بین متعهد و متعهد له جدیدی به وجود می آید . در این نوع تبدیل تعهد رضایت متعهد له جدید و متعهد له سابق نیاز است . نیازی به رضایت متعهد نیست . مگر آن که تبدیل تعهد به اعتبار تبدیل متعهد له و کیفیت انجام تعهد نیز موثر باشد . که در این صورت به رضایت متعهد نیاز است .به عنوان مثال فرض کنید علی متعهد است که ۲۰۰ میلیون تومان در شیراز به محمد بدهد . به موجب تبدیل تعهد ، متعهد می شود که همان مبلغ را در تهران به مهران بدهد . که در این جا رضایت مدیون ( متعهد ) نیاز است .

تبدیل تعهد به وسیله تبدیل داین را برخی انتقال طلب دانسته اند . در انتقال طلب تعهد ساقط نمی شود و طلب با تمام ویژگی هایش به شخص دیگری منتقل می شود .انتقال طلب با رضایت مدیون نیاز نیست . ولی در تبدیل تعهد به وسیله تبدیل داین رابطه حقوقی جدیدی بین مدیون و طلبکار جدید به وجود می آید که قصد و رضای مدیون لازم است .

حالا ممکن است سوالی مطرح شود که اگر مدیون از انتقال طلب اطلاع نداشته باشد و دین را بعد از انتقال به بستانکار اصلی پرداخت کند تکلیف چیست ؟ ایا این پرداخت معتبر است و موجب می شود مدیون بری شود ؟ خیر. زیرا پرداخت دین به غیر داین موجب برائت ذمه مدیون نخواهد شد . اما ماده ۳۸ قانون اعسار که به موجب قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۳۹۴ نسخ شده است برای حمایت از بدهکار عنوان می کند : هرگاه مدیون بدهی خود را بعد از انتقال به داین سابق پرداخت نماید منتقل الیه حق رجوع به او نخواهد داشت مگر این که ثابت کند قبل از تادیه ی دین انتقال را به اطلاع مدیون رسانیده و یا این که مدیون به وسیله ی دیگری از انتقال آگاه بوده است .‌

هرگاه مدیون بدون آگاهی از انتقال طلب دین خود را به بستانکار پیشین پرداخت می کرد ذمه اش بری می شد و دیگر بستانکار جدید نمی توانست به او رجوع کند . امروزه با نسخ قانون اعسار پذیرش چنین قاعده ای در حقوق ایران دشوار است .

تبدیل تعهد به اعتبار تبدیل منشا تعهد :

در این جا موضوع تعهد تغییر پیدا نمی کند ولی منشا ان تغییر پیدا می کند . مثلا فرض کنید محمد خانه ای را از علی میخرد در این جا علی موظف است خانه را به محمد بدهد ، محمد این خانه را به او به عنوان عاریه می دهد . در این جا هنوز علی موظف است که خانه را به محمد بدهد ولی منشا این تعهد بیع نیست . بلکه عاریه می باشد . که به رضایت هر دو نیاز است .

به این نکته  مهم توجه داشته باشید که اسناد تجاری چون وسیله پرداخت دیون هستند تبدیل تعهد محسوب نمی شود . مثلا فاطمه به زهرا خانه ای را به قیمت ۱۰۰ میلیون تومان فروخته و مشتری برای پرداخت این ۱۰۰ میلیون یک فقره چک به مبلغ ۸۰ میلیون تومان صادر می کند و به فروشنده می دهد و فروشنده ان را قبول می کند . در این جا تبدیل تعهد صورت گرفته است ‌. چون جنس موضوع تعهد تغییر پیدا کرده و از ۱۰۰ میلیون تومان به ۸۰ میلیون تومان تبدیل شده است .

به این نکته توجه داشته باشید که اگر تعهدی تغییر قهری کند موضوع تعهد را نمی توان از مصادیق تبدیل تعهد دانست مثلا اگر مال مورد تعهد تلف شده و متعهد ملزم به تسلیم مثل یا قیمت آن شود .

منظور از تضمیناتی که ذکر شد یا همان وثیقه های دین چیست ؟

آن روش هایی اند که در اختیار طلبکار گذاشته می شود تا طلبکار برای  استیفای طلب علاوه به این که به مدیون رجوع کند از ان روش ها بهره مند شود .

وثیقه های عینی و شخصی .

که وثیقه های عینی خود بر ۳ مورد تقسیم می شوند :

وثیقه قراردادی : درواقع مدیون مالی را برای استیفای طلب طلبکار اختصاص می دهد . این مال در گرو طلب طلبکار قرار می گیرد . یعنی طلبکار نسبت به ان مال برتری دارد و اول باید طلبکار طلب خود را از مال استیفا کند و اگر چیزی باقی مانده باشد به سایر طلبکاران می رسد .

وثیقه قضائی : به دستور دادگاه مال توقیف می شود مثل قرار تامین خواسته .

وثیقه قانونی : یعنی قانون ، مالی را برای استیفای طلب طلبکار اختصاص می دهد .

وثیقه شخصی : یعنی آن که ذمه ی شخصی به عنوان وثیقه است تا طلبکار علاوه بر رجوع به مدیون به او رجوع کند که شامل کفالت و عقد ضمان ضم ذمه به ذمه اعم از تضامنی و وثیقه ای است .

سوال: اگر برای تضمین تعهد سابق وثایقی گرفته شده باشد با تبدیل تعهد تکلیف این وثایقی که برای تعهد سابق گرفته شده چیست ؟

پاسخ: وثیقه های تعهد سابق از بین نمی رود مگر ان که خلافش شرط شود و یا شخصی که تضمین صادر شده به بقای تضمین رضایت دهد .

 

منابع :

صفایی ، سید حسن ، قواعد عمومی قراردادها ، جلد دوم ، تهران ، بنیاد حقوقی میزان ، چاپ ۳۳ ، پاییز ۹۹

توکلی ، محمد مهدی ، حقوق مدنی ، جلد ۱ ، تهران ، مکتوب آخر ، چاپ ۴ ، سال ۹۹

بیات ، فرهاد ، حقوق مدنی ، تهران ، انتشارات ارشد ، چاپ ۱۷ ، ۹۸ .

 

 

 

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید