a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

عقد جعاله

خانه > حقوقی  > عقد جعاله

عقد جعاله

چکیده :

جعاله عبارت است از التزام شخصی به ادای اجرت معلوم در مقابل عملی اعم از آن که طرف معین باشد یا غیر معین. جعاله عقدی است جایز ، عهدی ، معوض ، رضایی ، مسامحه و احتمالی . عامل وقتی مستحق جُعل می شود که متعلق جعاله را تسلیم کرده یا انجام داده باشد .مالی که جعاله برای آن واقع شده از وقتی که به دست عامل می رسد تا به جاعل رد کند در دست او امانت است .

 

به موجب ماده ۵۶۱ قانون مدنی ، جعاله عبارت است از التزام شخصی به ادای اجرت معلوم در مقابل عملی اعم از این که طرف معین باشد یا غیر معین .

شخصی که به طرف مقابل پاداش می دهد جاعل می گویند . آن کسی که کار را انجام می دهد عامل و به اجرتی که تعیین شده جُعل می‌گویند .

مثلا فرض کنید مادر به دخترش می گوید اگر فردا امتحانت را ۲۰ شدی برایت یک دوچرخه می خرم . در مثال ذکر شده مادر جاعل ، دختر عامل ، دوچرخه جُعل است.

 

اقسام جعاله :

جعاله اقسامی دارد که شامل جعاله خاص و جعاله عام است . که در ادامه به بررسی هر کدام از آن ها می پردازیم .

جعاله خاص : در جعاله خاص عقد جعاله بین یک شخص خاص ( جاعل ) و عامل که کار را در ازای پاداشی انجام می دهد ، منعقد می شود. در مثال گفته شده ، جعاله خاص می باشد . که مخاطب شخص جاعل( یعنی مادر ) مشخص است ( دختر).به عبارت دیگر فرد جاعل قصد و نیت خودش را برای یک یا چند نفر معین ، مطرح می کند و اشخاص دیگر نمی توانند آن کار را انجام دهند و پاداش بگیرند .

جعاله عام : در جعاله عام شخص جاعل هدف و نیتش را به طور عمومی به عده ای بیان می کند که هرکس آن کار را انجام داد پاداشی به او تعلق می گیرد . به عنوان مثال ، مدیر به کل دانش آموزان یک مدرسه می گوید هر کس بتواند مسئله ی ریاضی را حل کند ۱۰۰ هزارتومان جایزه می دهم . در این مورد هر کسی که مسئله ریاضی را حل کرد عقد جعاله بین شخص جاعل و آن کسی که مسئله را حل کرده به صورت کامل و زودتر ، منعقد می شود .

باید توجه داشته باشید که در جعاله عام مخاطب جاعل می تواند مردم باشند یا دانش آموزان یا دانشجویان.

 

ویژگی های جعاله :

عقد جعاله ویژگی هایی دارد که عبارتند از:

  • عقد جعاله ، عقدی است معوض . به موجب ماده ۵۶۱ قانون مدنی . وقتی شخص عامل کاری را انجام می دهد در قبال آن کار ، جاعل پاداشی به عامل می دهد .
  • عقد جعاله ، عقدی است عهدی . چون که جاعل تعهد می کند در ازای عملی که عامل انجام می دهد ، پاداش بدهد .
  • طبق ماده ۵۶۴ قانون مدنی ، در جعاله گذشته از عدم لزوم تعیین عامل ممکن است عمل هم مردد و کیفیات آن نامعلوم باشد . به عبارتی دیگر حتما نیاز نیست که عمل موضوع جعاله معین باشد .
  • جعاله یک عقدی احتمالی است ، به این معنا که ممکن است عامل آن کاری که مدنظر جاعل بوده است را انجام دهد و پاداش دریافت کند یا ممکن است ان کار را انجام ندهد و پاداشی دریافت نکند .
  • همان طور که گفتیم در جعاله ممکن است ، طرف مقابل جاعل یک نفر باشد ( جعاله خاص ) یا آن که مخاطب جعاله عموم مردم باشد . ( جعاله عام )
  • در جعاله چون جاعل تعهد کرده است که در ازای عمل عامل پاداش بدهد و عامل عمل خاصی را در مقابل دریافت پاداشی انجام می دهد پس اهلیت هر دو ( جاعل و عامل ) لازم است .
  • طبق ماده ۵۶۵ قانون مدنی ، جعاله تعهدی است جایز . مادامی که عمل به اتمام نرسیده است هر یک از طرفین می توانند رجوع کنند ولی اگر جاعل در اثنای عمل رجوع نماید باید اجرت المثل عمل عامل را بدهد . به عبارت دیگر تا قبل از آن که شخص عامل آن موضوع جعاله را انجام دهد و تسلیم جاعل کند جایز است . ولی بعد از ان که عامل آن کار موردنظر را انجام دهد عامل موضوع جعاله را به جاعل تسلیم کند دیگر جاعل نمی تواند از جعاله رجوع کند و آن را فسخ کند .
  • عقد جعاله طبق قاعده به فوت یا حجر منفسخ نمی شود . اما بر اساس نظر دکتر کاتوزیان ، عقد جعاله به فوت یا حجر منفسخ می شود .
  • عقد جعاله مبتنی بر مسامحه است . یعنی علم اجمالی کافی است . و نیاز به علم تفصیلی در مورد میزان پاداش نیست . باید توجه داشته باشید علم اجمالی نسبت به جعل کافی است یعنی اگر پدر به فرزندش بگوید اگر کیف مرا پیدا کنی مبلغی به تو خواهم داد . مورد دیگر ان علم اجمالی به عامل کافی است . در جعاله عام مثلا وقتی مدیر به دانش اموزان می گوید اگر معدلتان ۲۰ شود یک کامپیوتر به شما می دهم در این مثال معلوم نیست که چه کسی معدلش ۲۰ می شود . مورد اخر آن علم اجمالی به کیفیات عمل موضوع جعاله کافی است . چون جاعل نمی داند که چه طوری عامل کار مورد نظر را انجام می دهد .
  • طبق ماده ۵۶۹ قانون مدنی ، مالی که جعاله برای آن واقع شده است از وقتی که به دست عامل می رسد تا به جاعل رد کند در دست او امانت است . باید توجه داشته باشید که عامل بعد از آن که کار موردنظر جاعل را انجام داد ، حق ندارد آن را در نزد شخصی دیگر بگذارد . و اگر مال تلف شد آن شخص و عامل ( هر دو ) در مقابل جاعل ، غاصب اند مگر ان که آن مالی که در نزد شخصی دیگر گذاشته برای حفط آن ضروری باشد .
  • از آن جایی که جعاله یک عقد است اگر عامل بدون اطلاع از جاعل ، آن عمل مورد نظر جاعل را انجام دهد مستحق جُعل نیست . مثلا اگر زهرا به فاطمه بگوید هر کس دوچرخه مرا پیدا کند مبلغی به او می دهم و مریم این را نشنیده و دوچرخه را پیدا کند ، مستحق اجرت المثل است نه جُعل ( پاداش ) .
  • جایزه ای که در مسابقات داده می شود طبق عقد جعاله است . چون بعد از مسابقه دیگر نمی توان از آن رجوع کرد و قابل فسخ نیست .

حالا ممکن است سوالی مطرح شود که اگر عامل مجنون یا صغیر ممیز باشد تکلیف چیست ؟

چون اراده ای ندارند عقد جعاله منعقد نمی شود و عامل مستحق اجرت مثل است .

اگر عامل سفیه و یا صغیر ممیز باشد ، اگر ولی یا قیم این جعاله را تنفیذ کنند عامل مستحق جُعل است . در غیر این صورت ( یعنی اگر ولی یا قیم این جعاله را تنفیذ نکنند ) عامل مستحق اجرت مثل است .

طبق ماده ۵۶۷ قانون مدنی ، عامل وقتی مستحق جعل می گردد که متعلق جعاله را تسلیم کرده یا انجام داده باشد .

توجه کنید که عامل حق حبس ندارد ولی جاعل حق حبس دارد .

اگر در عقد جعاله ، چند عامل موضوع جعاله را انجام دهند ۲ حالت دارد :

  • انجام مشارکتی عمل : اگر چند عامل با مشارکت هم عمل موضوع جعاله را انجام دهند هر یک به نسبت کاری که انجام داده اند مستحق دریافت جُعل است . ( ماده ۵۶۸ قانون مدنی ) اگر تاثیر عمل عامل را ندانیم ، جعل به صورت مساوی تقسیم می شود بین عاملان .
  • انجام جداگانه عمل : اگر عاملین به صورت جداگانه کار را انجام دهند به آن کسی که زودتر انجام داده پاداش تعلق می گیرد . مگر آن که جاعل بخواهد به هر کس که آن کار را انجام داده ، پاداش بدهد .

نکته : اگر بعد از آن که عمل مورد نظر تمام شد ، عامل یا جاعل فوت کند یا محجور شود : در اجرت گرفتن تاثیری ندارد و عامل یا وراث او می توانند تمام اجرت را دریافت کنند .

اگر در اثنا عمل عامل یا جاعل فوت کند یا محجور شود اگر عمل دارای اجزای متعددی باشد عامل یا وراث او به نسبت همان کاری که انجام داده مستحق دریافت بخشی جعل هستند . اگر عمل دارای اجزای متعدد نباشد عامل یا وراث او مستحق چیزی نیست .

 

منابع :

1. توکلی ، محمد مهدی ، حقوق مدنی ، جلد ۲ ، تهران ، انتشارات مکتوب اخر ، چاپ ۴ ، 1399

2. بیات ، فرهاد ، شرح جامع قانون مدنی ، تهران ، انتشارات ارشد ، چاپ ۱۷ ، 1398

 

 

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید