a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

تغییر تابعیت در اثر ازدواج

خانه > حقوقی  > تغییر تابعیت در اثر ازدواج

تغییر تابعیت در اثر ازدواج

مقدمه

موضوع تغییر تابعیت امروزه یکی از مسائل مبتلابه جامعه است به این خاطر که کشور ما  به صورت ناخواسته در معرض مهاجرت های زیاد قرار دارد و خیلی از زنان و مردان ایرانی با اتباع خارجه ازدواج می کنند و صاحب فرزند می شوند که متاسفانه این بچه ها دچار مشکلات تابعیتی هستند. قانونگذار ابتدا در سال ۱۳۸۵در ماه مهر، قانونی تحت عنوان قانون تعیین تکلیف فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی تصویب کرد و در سال ۱۳۹۹این قانون به طور کلی اصلاح شد و آیین نامه اجرایی وضع کردند که طبق این آیین نامه، فرزندان حاصل از ازدواج شرعی زنان  ایرانی  با مردان غیر ایرانی، می توانند به تابعیت ایران در آیند. تابعیت وصفی است مربوط به وضعیت فرد و واژه ای است عربی به معنای پیروی و تبعیت کردن ، ولی در زبان فارسی برای رابطه حقوقی بین شخص و دولت به کار می رود. چنانچه گفته می شود فلان شخص تابعیت ایران را دارد یا تبعه ایران است، یعنی در واقع از قوانین و مقررات ایران پیروی می کند و قوانین و مقررات ایران بر او حاکم است. موضوع تغییر تابعیت در اثر ازدواج مسئله مهمی است که دارای نکات اجتماعی می باشد ودر این مقاله سعی بر فهم موضوع خواهد شد.

زن هنگامی که با مردی خارجی ازدواج می کند، سازمان قانونی ازدواج را همان طوری که در کشور متبوع شوهر است، پذیرفته ولی باید یادآوری کرد که مسئله تغییر تابعیت در اثر ازدواج، مربوط به آن دسته از نظام های حقوقی است که احوال شخصیه (ازدواج، طلاق ،نسب) را تابع قانون دولت متبوع می دانند مثل کشور ایران و فرانسه. کشورهایی مثل انگلستان و آمریکا ، قانون اقامتگاه را در خصوص احوال شخصیه افراد حاکم می دانند که در این صورت تابعیت زوجین در اثر ازدواج تاثیری در قانون حاکم ندارد . بنابراین مسئله مهم مورد بحث ما کشورهایی است که تابعیت را ملاک اعمال قانون حاکم بر احوال شخصی قرار داده اند. مواد ۹۷۶تا۹۹۱قانون مدنی ، قانون تابعیت ایران را دربردارد که هیج اسمی از مادر فرزند نیاورده است یعنی در هیچ سیستمی از جمله خاک و خون، مادر نمی تواند تابعیت اش را به فرزند خود بدهد که به نظر می رسد این یک ایراد است و جای بحث دارد.

پیش از ورود به بحث تاثیر ازدواج بر تابعیت، شایسته است مفهوم تابعیت به عنوان یک حق اساسی بشری مورد شناسایی قرار گیرد.

 

1.مفهوم تابعیت واصل لزوم آن

تابعیت عبارت است از: رابطه سیاسی ومعنوی که شخص را به دولت معینی مرتبط می سازد و در نتیجه آن دولت و شخص در برابر یک دیگر از حقوق و تکالیف برخوردار می شوند. منظور از لزوم تابعیت این است که هر فردی باید تابعیتی داشته باشد چون بدون تابعیت مشکلاتی برای فرد و دولت ها در پی دارد از این نظر که فرد بدون تابعیت در همه ی کشور ها بیگانه است و از حقوق مربوط به اتباع هیچ دولتی برخوردار نیست، مثل حق شرکت در انتخابات، حق کاندیدا شدن و… به هر حال بی تابعیتی حالتی غیر عادی است. همچنین ماده۱۵ اعلامیه حقوق بشر تصریح میدارد که داشتن تابعیت یک حق اساسی و بشری است.

ماده ۹۷۶ قانون مدنی افرادی را که تبعه ایرانی محسوب می شوند را نام برده و ماده ۹۷۷ همین قانون، تدابیری برای پبشگیری از بی تابعیتی  اندیشیده است. بنابراین همانگونه که مطلوب است فرد باید دارای تابعیت باشد، بی تابعیتی نامطلوب است و همچنین لازم است برای وحدت تابعیت در خانواده ، زن و شوهر تابعیت یکسانی داشته باشند چون اگر بپذیریم که زن و شوهر هر کدام تابعیت یک کشور را داشته باشند، در بحث حقوق خانواده و اختلافات مربوط به نفقه، مهریه، طلاق و…با مشکل مواجه می شویم.

2.تابعیت در حقوق ایران

هر انسانی به محض تولد تابعیتی به دست می آورد که پس از آن ممکن است که همان تابعیت را حفظ کند و یا ازدست بدهد و به طور ارادی یا غیر ارادی تابعیتی دیگر به دست آورد . اعطای تابعیت در حقوق ایران اصولا مبتنی بر معیار خون و در موارد خاصی مبتنی بر معیار خاک است که با توجه به ماده ۹۷۶قانون مدنی، روشن می شود که قانونگذار ایران مقررات تابعیت را بر پایه خون و خاک تنظیم کرده یعنی تابعیت ایران از طریق نسب پدری بدون هیچ گونه قید و شرطی به فرزتد منتقل می شود(به موجب بند۲ماده۹۷۶). ولی به طور استثنایی در مورد اطفالی که در ایران متولد می شوند امکان اعمال معیار خاک وجود دارد(به موجب بندهای 1،۳،۴،۵ ماده ۹۷۶).

3.ازدواج

مهم ترین وضعیتی که قانون گروهی از کشورها آن را موجب تحمیل تابعیت شوهر به زن می دانند، ازدواج است. تغییر تابعیتی که در اثر ازدواج به وجود می آید ارادی نیست بلکه این تغییر اثر وصف تاسیس عقد ازدواج است و زن فقط ازدواج را خواسته و تغییر تابعیت را قانون به او تحمیل می کند و به همین دلیل ماده ۹۸۷قانون مدنی کلمه تحمیل را به طور صحیح و با دقت به کار برده است. به هر حال به استناد ماده ۹۸۷قانون مدنی، هنگامی که زن ایرانی با مرد خارجی ازدواج کند، اگر دولت متبوع شوهر تابعیت اش را به زن ایرانی تحمیل نکند ، زن ایرانی ، ایرانی باقی خواهد ماند و طبق ماده ۹۶۳ اگر زوجین تبعه یک دولت نباشند، روابط شخصی و مالی بین آنها تابع قوانین دولت متبوع شوهر خواهد بود.

4.طرح مسئله

سوال اینجاست که هرگاه زن و مردی که تابعیت های مختلف دارند باهم ازدواج کنند، ازدواج آنها تابع قانون کدام دولت باید باشد؟

از منظر حقوق ایران، ازدواج از احوال شخصی است و احوال شخصی تابع قانون دولت متبوع است .ماده۶و۷ قانون مدنی ، ایرانیان را تابع قانون ایران و بیگانگان را تابع قانون ملی آنها قرار داده است اما قانون مدنی در مورد قانون حاکم بر ازدواج زن و مردی که تابعیت های مختلف دارند ساکت است.تنها ماده ۹۶۳ این قانون، مقرر کرده است:” اگر زوجین تبعه یک دولت نباشند، روابط شخصی و مالی بین آنها تابع قوانین دولت متبوع شوهر خواهد بود.” این مقرره مربوط به زن و شوهری است که در تابعیت خود باقی مانده اند. اما راه حل نهایی در خصوص پرسش مذکور طبق گفته ی حقوقدانان این است که ،چاره ایی جز اعمال قوانین هر دو کشور متبوع زوجین وجود ندارد. در عین حال روشن است که اگر اجرای یکی از قوانین مخالف نظم عمومی باشد، به دلیل مخالفت با نظم عمومی رد می شود.

 

1.یک نمونه سوال

دختر ایرانی هستم که قصد دارم با پسری از تبعه افغانستان ازدواج کنم. آیا به واسطه ازدواج تابعیت ایرانی ام را از دست خواهم داد؟

طبق قانون، زنان ایرانی که با مردان خارجی ازدواج می کنند اصولا به تابعیت ایرانی خود باقی می مانند مگر اینکه بر طبق قانون مملکت شوهر تابعیت آن کشور به زن تحمیل گردد که در این صورت تابعیت ایرانی از زن گرفته خواهد شد.با توجه به قانون کشور افغانستان، این کشور از جمله کشورهایی است که بر طبق قانون آن تابعیت شوهر به زن داده می شود و تابعیت مضاعف مورد قبول نیست. با این توضیحات باید گفت بله، در صورتی که پس از ازدواج تابعیت افغانی را بدست آوردید، بر اثر این ازدواج تابعیت ایرانی را از دست خواهید داد.

2.وضعیت زنان خارجی که شوهر ایرانی اختیار می کنند

به استناد بند۶ماده ۹۷۶قانون مدنی، هر زن تبعه خارجه که شوهر ایرانی اختیار می کند، ایرانی محسوب می شود. این تابعیت قطعی است یعنی اگر شوهر در مدت زناشویی از تابعیت ایرانی خارج شود، زن به تابعیت ایران باقی خواهد ماند. همچنین با فوت شوهر یا طلاق، این تابعیت از بین نمی رود. اما قانون ایران برای بازگشت زن خارجی به تابعیت قبل خود در صورت فوت یا طلاق تسهیلاتی را در ماده ۹۸۶قانون مدنی مقرر داشته که زن غیر ایرانی که در نتیجه ازدواج ایرانی می شود بعد از طلاق یا فوت شوهر می تواند فقط با اطلاع کتبی به وزرات امور خارجه به تابعیت اول خود بازگشت نماید. مع ذلک هرگاه خاتمه یافتن ازدواج در اثر فوت شوهر بوده و زن از شوهر متوفی خود اولاد صغیر داشته باشد، مادام که اولاد به سن ۱۸سال نرسیده نمی تواند از این حق استفاده کند.

3.وضعیت زنان ایرانی که شوهر خارجی اختیار می کنند

ابتدا متذکر می شویم که ازدواج زن مسلمان با غیرمسلمان امر جداگانه ای است زیرا تابعیت ایران ملازمه با مسلمان بودن ندارد. حالت اول فرضی است که  در قانون کشور مرد هنگام ازدواج تابعیت شوهر بر زن تحمیل نمی شود در این صورت زن به تابعیت ایرانی خود باقی می ماند.(تبصره اول ماده۹۸۷قانون مدنی).

حالت دوم فرضی است که قانون کشور متبوع مرد، تابعیت شوهر بر اثر نکاح به زوجه تحمیل می شود که در این صورت زن ایرانی در نتیجه ازدواج تابعیت خارجی شوهر خود را اکتساب می کند.

 

در آخر، در هر کدام از حالت ها زن های ایرانی که در اثر ازدواج به تابعیت همسر خود درآمده اند می توانند بعد از فوت یا طلاق، درخواستی به وزرات امورخارجه به انضمام ورقه تصدیق فوت شوهر یا سند طلاق، تقدیم کنند و حق بازگشت به تابعیت اصلی خود را با تمام حقوق و امتیازات برای خود دریافت کنند.

 

-منابع

1.نصیری،دکترمحمد،حقوق بین الملل خصوصی، چاپ سی و یکم،۱۳۹۵

2.شریعت باقری، دکتر محمد جواد، حقوق بین الملل خصوصی ،چاپ اول ،۱۳۹۵

3.وحدتی شبیری، سید حسن ،مقاله تعیین وضعیت حقوقی فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی ،۱۳۹۳

4.قانون مدنی

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید