a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

وصیت نامه

خانه > حقوقی  > وصیت نامه

وصیت نامه

چکیده:

مرگ و تولد انسان‌ها امری بدیهی است که همه افراد درگیر آن گشته و خواهند گردید. افراد از فاصله تولد تا زمان مرگ اصولاً در تلاش هستند تا بتوانند اموالی کسب نمایند و به واسطه آنها زندگی راحت‌تری داشته باشند از طرفی گاهی اوقات ممکن است افراد درگیر اموری ‌شوند که این امور در زمان مرگ نیمه‌تمام باقی بماند در این حالات قوانین شرعی اسلام مستحب نموده که افراد قبل از فرا رسیدن زمان مرگ تکلیف اموال و امور نیمه‌تمام خود را روشن نمایند.

در همین راستا افرادی که به این توصیه اسلام عمل می کنند سند حاوی وصیت تنظیم کرده که به آن وصیت‌نامه می‌گویند اولین موضوعی که در این رابطه حائز اهمیت است تفاوت واژه وصیت و ارث است وصیت یک عمل حقوقی است که طی آن افراد تکلیف امور نیمه‌تمام و اموال خود را مشخص می‌کند اما ارث خود، اموالی است که افراد پس از مرگ آنها را به نزدیکانشان واگذار می نمایند.

 

انواع وصیت‌نامه:

به کمک وصیت‌نامه می توان برای اموال و تعهدات تصمیم گرفت در زمان حاضر برای اینکه یک وصیت‌نامه ترتیب اثر داده شود باید تمام ضوابط شرعی و قانونی آن رعایت گردد به طور کلی وصیت نامه به سه نوع وصیت نامه خودنوشت ،وصیت نامه سری و وصیت نامه رسمی تقسیم می‌شود:

 

1- وصیت نامه خود نوشت : همانطور که از نام آن مشخص است باید تمام متن وصیت به خط خود وصیت کننده نوشته شده باشد تا در ‌دادگاه اعتبار قانونی داشته باشد پس با این اوصاف فرد فاقد بینایی و بی‌سواد و شخصی که به هر دلیل توانایی نوشتار ندارد نمی‌تواند چنین وصیت نامه ای تنظیم کند.

در وصیت نامه خود نوشت امکان وکالت دادن به اشخاص دیگر وجود ندارد این نوع وصیت نامه باید حتماً تاریخ روز ماه و سال به خط موصی و امضاء نامبرده را داشته باشد.

اگر شخصی چند وصیت‌نامه خود نوشت در طول عمر خود بنویسد فقط آخرین وصیت نامه وی دارای اعتبار است وصیت‌نامه خود نوشت اصولاً یک سند عادی تلقی می شود مگر اینکه در حضور مأموران امضا شود که در این صورت ممکن است ارزش یک سند رسمی را نیز داشته باشد.(ماده 378 قانون امور حسبی)

وصیت نامه سرّی: این وصیت‌نامه ممکن است به دست خط هر شخصی نوشته شده باشد ولی نکته مهم این است که حتماً باید به امضای شخص وصیت کننده برسد و سپس به اداره ثبت محل اقامت وصیت کننده یا در مکانی که آیین نامه وزارت دادگستری تعیین می‌کند به امانت سپرده شود افراد بی‌سواد از آنجا که نمی‌توانند از متن نوشته شده آگاه شوند و آن را امضا نمایند نمی‌توانند وصیت نامه سری تنظیم کنند.(ماده 279 قانون امور حسبی )

وصیت نامه رسمی : همانطور که از نام این وصیت نامه نیز مشخص است مانند سایر اسناد رسمی در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می گردد این وصیت‌نامه را همه افراد اعم از نابینا و بی‌سواد و غیره می توانند تنظیم نمایند وصیت نامه رسمی در دفاتر اسناد رسمی نگهداری می‌شوند و دیگر نیازی به نگرانی بابت مفقود شدن یا از بین رفتن آنها وجود نخواهد داشت.

با وجود اینکه در محاکم قانونی یکی از شروط پذیرفتن وصیت، کتبی بودن آن است ولی در صورت وجود شرایطی وصیت‌نامه شفاهی نیز مورد قبول واقع می گردد:

1-یکی از این شروط این است که اشخاص ذینفع در ترکه به صحت وصیت‌نامه شفاهی  اقرار نمایند.

رای وحدت رویه شماره ۵۴ سال ۵۱ در صورتی که وصیت نامه مطابق قانون امور حسبی تنظیم نشود و لیکن برخی از وراث به صحت آن اقرار نمایند و اقرار کنندگان در حدود اقرار خود ملزم به مفاد آن می‌باشند.

۲-یکی دیگر از این شروط مختص اوضاع و احوال  اضطراری مثل جنگ امراض ساریه و مسافرت در دریا و… است که شرط قبول آن  حضور دو نفر شاهد است که یکی از آنها مفاد وصیت‌نامه را با قید تاریخ روز و ماه و سال تنظیم کرده و به شاهد دیگر نشان دهد ولی اگر اوضاع و احوال اضطراری به پایان رسید و فرد وصیت کننده در قید حیات ماند باید تشریفات قانونی مربوط به وصیت نامه اش را رعایت نماید و اگر تا مدت یک‌ماه چنین نکند وصیت‌نامه اضطراری وی باطل میگردد.

*اگر فردی وصیت کند که پس از مرگم مشروبات الکلی و مواد مخدر بنده را به فلان قیمت بفروشید چنین وصیتی باطل است زیرا یکی از شروط وصیت این است که موضوع وصیت مضاف بر مالیت داشتن مشروع نیز باشد.

*اگر فردی وصیت کند که پس از مرگم مال موقوفه مرا به فلانی بدهید باطل است زیرا مورد وصیت باید قابلیت نقل و انتقال و معامله داشته باشد و اموال عمومی و اموال موقوفه چنین قابلیتی را ندارند.

*وصیت برای غیر(وصیت به مال غیر،متعلق به فوت غیر) غیرنافذ و منوط به تنفیذ صاحب مال است مثل اینکه شخصی برای دوستش وصیت نامه فضولی تنظیم کند که زمین دوستش به علی برسد و چنین وصیتی توسط وراث قابل تنفیذ یا رد نیست زیرا قائم به شخص است و در صورت فوت شخصی که از جانب او وصیت فضولی انشا شده است حق تنفیذ و رد به وراث او نمیرسد و چنین وصیتی باطل است.

* مطابق ماده 841 قانون مدنی، وصیت به مال غیر(وصیت به مال غیر،متعلق به فوت خود) باطل است مثل اینکه شخصی وصیت کند که اگر من فوت شدم یک سوم اموال دوستم به علی یرسد.

* مطابق ماده 842 قانون مدنی، ممکن است مالی را که هنوز موجود نشده است وصیت نمود مثلا اگر فردی میوه درختی که سال آینده ثمره می‌دهد را مورد وصیت قرار دهد و صیت صحیح هست چون وصیت به مالی که در آینده به وجود می‌آید صحیح می باشد.

* اگر فردی تحت اجبار و اکراه وصیت کند وصیت وی صحیح نیست چون عاقل و بالغ و دارای اختیار بودن وصیت کننده از شروط اصلی وصیت است.

* فردی که وصیت می کند باید بداند از اصل مالی که وصیت می کند بعضی از واجبات مانند حج واجب خمس ،زکات و مظالم و…  پرداخت خواهد شد همچنین باید بداند نمی‌تواند وراث خود را از همه ارث محروم کند یا تمام اموال خود را به یک نفر ببخشد و اگر چنین اعمالی انجام دهد وصیت نامه وی فقط تا یک‌سوم اموالش صحیح است(ماده 843 قانون مدنی) و اگر بقیه ورثه با وصیت‌نامه اش مخالفت کنند دوسوم دیگر وصیت نامه او غیر نافذ است و نیاز به تایید سایر ورثه دارد. طبق قانون هر شخص تا یک سوم اموال خود را به هر نحوی بخواهد می‌تواند وصیت کند و پس از فوت وی دوسوم دیگر اموال طبق قانون ارث میان ورثه تقسیم می‌شود.

* رای وحدت رویه شماره ۵۳ سال ۵۱ پذیرفته شدن وصیت نامه عادی منوط به پذیرش همه وراث نیست و عدم تصدیق بعضی از وراث مانع نفوذ و اعمال وصیت در حق وارثانی که آنرا قبول کردند نیست.

 

انواع وصیت :

وصیت بر حسب موضوع آن دو نوع است اگر موضوع وصیت این باشد که فرد بخواهد عین یا منفعتی از اموال خودش را بعد از مرگش به دیگری مجاناً تملیک کند این وصیت، وصیت تملیکی است ولی اگر موضوع وصیت این باشد که شخص یا اشخاصی برای انجام اموری مامور شوند وصیت عهدی است این دو علیرغم شباهت لغوی از لحاظ معنای ماهوی با هم تفاوت دارند و آثار حقوقی آنها از یکدیگر کاملاً متمایز است.

وصیت تملیکی: ارکان وصیت تملیکی به شرح زیر است

۱-وصیت کننده یا موصی: کسی که اقدام به وصیت نموده و قصد دارد اموال خود را مجانا به فرد یا افرادی تملیک کند و یا اموری را به افرادی محول نماید.

موصی له:کسی که وصیت تملیکی به نفع او شده است .

موصی به : همان مورد وصیت است است که ممکن است مالی باشد که قرار است تملیک شود و یا کاری باشد که قرار است انجام شود

وصیت تملیکی عقد است که مانند سایر عقود نیاز به ایجاب و قبول دارد.وصیت فرد وصیت کننده ایجاب محسوب شده و نیاز به قبول موصی له پس از فوت وصیت کننده دارد در واقع اگر موصی له  مورد وصیت را پس از فوت وصیت کننده قبول نکند وصیت تملیکی محقق نخواهد شد اما اگر موصی له تعداد زیادی از افراد باشد مانند وصیت برای فقرا یا امور عام‌المنفعه دیگر قبول شرط تحقق وصیت تملیکی نخواهد بود.

زمان قبول در وصیت تملیکی از اهمیت بسیاری برخوردار است چرا که هر زمان دارای عواقب حقوقی متفاوتی می باشد. اگر فوت موصی را در این زمینه معیار قرار دهیم ۴ حالت ایجاد میگردد:

حالت اول: قبول قبل از فوت موصی= اگر قبول قبل از فوت صورت گیرد تاثیر خاصی ندارد جز اینکه نیاز به قبول پس از فوت را از بین می‌برد.

حالت دوم :رد قبل از فوت موصی= رد موصی له قبل از فوت موصی هم تاثیر خاصی در وصیت ندارد و موصی له می‌تواند پس از فوت موصی از رد عدول کرده و وصیت را قبول کند.

حالت سوم: قبول بعد از فوت موصی: در صورتیکه موصی له بعد  از فوت موصی وصیت را قبول کرده و مورد وصیت را تحویل بگیرد عقد وصیت به عقد لازم تبدیل گردیده وموصی له دیگر اختیار رد آن را ندارد در حالی که اگر مورد وصیت را تحویل نگرفته باشد پس از قبول هم امکان رد آن وجود خواهد داشت.

حالت چهارم: رد بعد از فوت موصی: در صورتیکه موصی له وصیت را بعد از فوت موصی رد کند دیگر حق ندارد آن را قبول نماید چون با رد او وصیت ساقط شده و دیگر حقی برای قبول کردن باقی نمی‌ماند.

*مطابق ماده 831 قانون مدنی، اگر موصی له کودکی باشد که هنوز خوب و بد را از هم تشخیص نمی‌دهد و یا این که دیوانه باشد قبول یا رد وصیت با ولی او خواهد بود؛ ولی اگر موصی له کودکی باشد که خوب و بد را تشخیص می دهد و یا فرد سفیهی باشد به دلیل اینکه اثر حقوقی وصیت تملیکی، تملک مجانی است خودش می‌تواند وصیت را رد یا قبول کند.

* افراد ورشکسته هم خودشان می‌توانند تصمیم به قبول یا رد به مورد وصیت بگیرند و مدیر تصفیه حق دخالت در این موضوع را ندارد و حتی وصیت شخص ورشکسته صحیح است،زیرا هیچ خللی به حقوق طلبکاران وارد نمیکند زیرا ابتدا دیون متوفی پرداخت می شود و سپس نوبت به اجرای وصایای او میرسد بنابراین وصیت شخص ورشکسته،خلاف حقوق طلبکاران نیست.

موصی له در صورت وجود این شرایط می‌تواند بخشی از مورد وصیت را قبول و بخشی از آن را رد کند:

1- موصی به قابلیت تفکیک داشته باشد.

۲- موصی با این کار مخالفت نباشد.

۳- وجود تعهد فرعی برای موصی له موجب این تفکیک نشده باشد.

تا زمانی که موصی له را رد یا قبول خود را اعلام نکرده وراث نمی توانند در مورد وصیت تصرف کند مگر اینکه عدم اعلام تصمیم موصی له موجب ضرر و زیان ورثه شود که در این صورت دادگاه وی را الزام به اعلام تصمیم خود در این رابطه می نماید.

* مطابق ماده 836 قانون مدنی، اگر فردی با استفاده از خوردن دارو و یا باز گذاشتن شیر گاز و اقداماتی از این قبیل خودکشی کند و از فاصله اقدام تا مرگ (مثل زمان خوردن دارو تا زمان تاثیر یا باز گذاشتن شیر گاز تا زمان خفگی) وصیت نامه بنویسد و صیت‌نامه او باطل است مگر اینکه اقدام او به مرگ منجر نشود و پس از آن هم تغییری در مفاد وصیت نامه‌اش ندهد.

*ممکن است وصیت کننده منافع یا حق انتفاع یا حق ارتفاق از مال خود را مورد وصیت قرار دهند در این حالت آغاز مدت انتفاع از زمان فوت موصی است.

* ممکن است وصیت کننده صاحب تعداد زیادی خودروی یکسان باشد و یکی از آنها را وصیت کند در این حالت تعیین اینکه کدام خودرو مورد وصیت است با ورثه است که اگر ورثه در این مورد به توافق نرسند تصمیم با دادگاه و نهایتاً راه‌حل قرعه است.

ممکن است فرد برای جنینی که در شکم است وصیت کند که در این حالت پس از تولد او مورد وصیت در صورت قبولی ولی به تملک وی در می‌آید اگر جنین در نتیجه جرمی سقط شود مورد وصیت به ورثه  جنین می‌رسد و نامبردگان می توانند وصیت را رد یا قبول کند مگر اینکه جرم واقع شده موجب شود که به ورثه ارث تعلق نگیرد.

 

وصیت عهدی:

این نوع وصیت معمولاً برای مامور قرار دادن افرادی برای انجام اموری به کار می‌رود و ارکان آن عبارت است از موصی، موصی به، و وصی. موصی و موصی به همان هستند که در مبحث وصیت تملیکی به آنها اشاره شد و وصی یا اوصیاء همان فرد یا افرادی هستند که به انجام عملی مامور شده‌اند در صورتی که موصی چند نفر وصی انتخاب کند اصولاً مورد وصیت باید توسط همه آنها مجتمعا انجام گیرد مگر اینکه موصی اجازه انجام امر به صورت مستقل را در وصیت‌نامه تصریح کرده باشد.

اگر یکی از اوصیا در وصیت به نحوه اجتماع فوت کرد یا مجنون شد دادگاه یک نفر را به عنوان امین انتخاب و به آنها ضمیمه می نماید برخلاف وصیت تملیکی در وصیت عهدی وجود و اهلیت وصی در زمان فوت موصی شرط است نه در زمان انشاء وصیت .زیرا وصیت عهدی عقد نیست که نیاز به ایجاب و قبول داشته باشد بلکه ایقاع است که اراده وسیع در آن تأثیر ندارد.

*اگر وصی تا زمانی که موصی زنده است وصیت را رد نکند بعد از فوت وی حق رد وصیت را ندارد حتی اگر قبل از آن از وصیت خبر نداشته باشد.

*می توان فرد صغیری را به تنهایی برای انجام امور وصیت برگزید ولی انجام امور را معلق به رفع حجر و رسیدن به سن کبر نمود. اگر وصی صغیر قبل از رفع حجر بمیرد یا پس از بلوغ  مجنون شود و نتواند با کبیر همکاری کند و صی کبیر می‌تواند خود مستقلاً به وصایت عمل کند .در وصایت غیر مالی رشد شرط نیست.

موصی می‌تواند جهت اطمینان از انجام وصیت یک نفر را برای نظارت در عملیات وصی یا اوصیا  معین کند که اصل بر اطلاعی بودن این نظارت است و نظارت استصوابی نیاز به تصریح دارد.

 

 

منابع:

محمدمهدی توکلی،حقوق مدنی،ج2،چاپ اول،بهار 1399،نشر مکتوب آخر

فرهاد بیات، شیرین بیات،شرح جامع قانون مدنی،چاپ 17،بهار 1398،انتشارات ارشد

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید