a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

شهادت

خانه > حقوقی  > شهادت

شهادت

شهادت :

وقتی فردی نزد مرجع قضاوتی مراجعه می کند و از آگاهی هایی که به صورت اتفاقی و یا به درخواست یکی از اصحاب دعوا به دست آورده است ، خبر می دهد . یعنی فرد به سود یکی از اصحاب دعوا و به ضرر دیگری خبری را مطرح می کند . اگر آگاهی که فرد می دهد ببیند، گواه را شاهد عینی و و گواهی او را مشاهده می گویند و اگر آگاهی او براساس شنیدن باشد، گواه را شاهد سمعی و گواهی او را اسماع می گویند . حالا ممکن است سوالی مطرح شود که شهادت با اقرار و یا کارشناسی چه تفاوت هایی دارد؟ در اقرار فرد به زیان خود و به سود دیگری صحبت می کند که این می تواند مهم ترین تفاوت با گواهی ( شهادت ) است . در کارشناسی هم فرد اطلاعات خودش را با تخصصی که دارد و با نتیجه گیری که از آن ها به دست می آورد مطرح می کند .

از نظر لغوی واژه بیّنه به معنی آشکار است . وقتی چند نفر شهادت می دهند که شهادت آن ها باعث می شود یک قضیه حقوقی ثابت شود . بیّنه در حقوق به ۲ معنا می باشد : بیّنه عام و بیّنه خاص .

در بیّنه عام هر نوع دلیلی است که باعث می شود برای قاضی علم و یقین فراهم شود و هر قضیه مجهولی را روشن می کند . ولی در بیّنه خاص همان شهادت شهود است .

انواع شهادت : ۱) گواهی مستقیم ( اصلی )

                  ۲) گواهی غیر مستقیم ( گواهی بر گواهی )

                  ۳) اعلام آگاهی ها در تحقیق محلی ( استفاضه )

گواهی مستقیم : وقتی فردی به صورت مستقیم و بی واسطه از دیده ها و شنیده ها و آگاهی ها خبر می دهد . مثلا فرض کنید وقتی الف ، ب را مورد ضرب و شتم قرار داده است گواه آن را دیده است .

گواهی غیر مستقیم(شهادت بر شهادت) : گواهی غیر مستقیم یا گواهی بر گواهی زمانی اتفاق می افتد که وقتی شخصی گواهی می دهد خودش به صورت مستقیم اتفاق را ندیده و یا نشنیده است بلکه از کسی که خودش مستقیما گواه بوده ، آن دیده و شنیده ها را می گوید .مثلا فرض کنید علی به محمد می گوید دیروز در محله دیدم دونفر با یکدیگر ضرب وشتم انجام میدهند بعد محمد طبق گفته های علی در دادگاه شهادت می دهد . باید توجه داشته باشید که گواهی بر گواهی را نباید با تحقیق محلی اشتباه گرفت چون تحقیق محلی معمولا گواه اظهارات افرادی را که نامعلوم هستند که در افکار عمومی محل جریان دارند بازگو می کند . ولی گواهی بر گواهی ، گواهی شخص معین را می گویند . به موجب ماده ۱۳۲۰ قانون مدنی شهادت بر شهادت در صورتی مسموع است که شاهد اصل وفات یافته یا به واسطه مانع دیگری مثل بیماری و سفر و حبس و…نتواند حاضر شود . در واقع وقتی حضور گواهی اصلی و مستقیم در دادگاه ممکن نباشد و دادگاه هم نتواند گواهی او را بشنود گواهی بر گواهی پذیرفته می شود . حتی اگر شاهد اصلی از ادای شهادت امتناع کند و حاضر نشود گواهی بر شهادت گواه اصلی ، مسموع خواهد بود .

اعلام آگاهی ها در تحقیق محلی ( استفاضه ) : زمانی اتفاق می افتد که گواه اطلاعاتی را که در محل پخش شده و از درستی آن ها مطمئن نباشد بیان می کند . مثلا فرض کنید شخصی طبق گفته ی همسایه ها که چند وقت پیش جرمی انجام شده و از صحت ان هم مطمئن نیست در دادگاه شهادت می دهد .

گواهی در صورتی معتبر است که گواه شرایطی را داشته باشد که دقت و درستی موضوع گواهی را تضمین کند . اگر گواه یا گواهانی که به دادگاه معرفی شده اند تمام شرایط را داشته باشند و تعداد و جنسیتشان مشخص شده باشد و شرایط گواهی هم حاصل شده باشد دادگاه مکلف است بر اساس گواهی رای را صادر کند . ولی اگر گواهان تمام شرایط را نداشته باشند تاثیر گواهی با دادگاه است .

شرایط شاهد :

 بر اساس ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی در شاهد بلوغ ، عقل ، عدالت ، ایمان و طهارت مولد شرط است . که به توضیح هر کدام از آن ها می پردازیم :

بلوغ : یکی از شرایط گواه بلوغ است . براساس ماده ۱۳۱۴ قانون مدنی شهادت اطفالی که به سن ۱۵ سال تمام نرسیده اند فقط ممکن است برای مزید اطلاع استماع نمود . مگر در مواردی که قانون شهادت این قبیل اطفال را معتبر شناخته باشد . بر اساس این ماده سن اهلیت برای شهادت دادن ۱۵ سالگی است . چه شاهد دختر باشد یا پسر . یا موضوع شهادت مالی باشد یا غیرمالی . اگر شاهد شرایط لازم ( ۱۵ سالگی تمام شمسی در مدنی ) را نداشته باشد اظهارات او به عنوان اماره قضایی می باشد . اما در هر حال این ماده نسخ ضمنی شده چون بر اساس ماده 233 قانون ایین دادرسی مدنی اوصاف شاهد در دعاوی مدنی تابع قانون ایین دادرسی کیفری شده است و در قانون مزبور و قانون مجازات اسلامی مصوب 92 از این شرط سخنی گفته نشده و در قانون مجازات اسلامی صرفا از بلوغ سخن گفته شده است

عقل : یکی دیگر از شرایط گواه عقل است . گواهی مجنون پذیرفته نمی شود . اما اگر مجنون ادواری در حال افاقه به سر ببرد و ثابت شود که در حال افاقه است گواهی او پذیرفته می شود . گواهی سفیه هم معتبر است . چون سفیه کسی است که تصرفات او در اموال و حقوق مالی خود عقلایی نباشد و این مانع از اعتبار گواهی او نمی باشد . هم چنین شهادت کسی که مبتلا به آلزایمر ( فراموشی ) است چون اغلب کار ها را فراموش می کند ، پذیرفته نیست . شهادت در شرایط اکراهی هم پذیرفته نیست

عدالت : طبق ماده 181 قانون مجازات اسلامی عادل کسی است که در نظر قاضی یا شخص که بر عدالت او گواهی می دهد اهل معصیت نباشد . شهادت کسی که اشتهار به فسق داشته باشد مرتکب گناه کبیره شود یا بر گناه صغیره اصرار داشته باشد تا احراز تغییر در اعمال او و اطمینان از صلاحیت و عدالت او پذیرفته نمی شود . شرایط دیگر گواه ، عدالت است . طبق تبصره ۱ ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی عدالت شاهد باید با یکی از طرق شرعی برای دادگاه احراز شود . عدالت یعنی وقتی که در سود و زیان و تکالیف شخص عدالت و برابری رعایت شود . کسی که می خواهد شهادت بدهد باید عدالت او احراز شود . در تشخیص فساد ، شرایط زمانی و مکانی و موقعیت اجتماعی گواه در نظر گرفته می شود .

ایمان : یکی دیگر از شرایط گواه ایمان است . در فقه امامیه گفته شده اگر گواه از اقلیت های دینی باشد نمی تواند علیه مسلمان شهادت دهد . ولی اگر مدعی علیه هم کیش گواه باشد پذیرفتن شهادت او مجاز است .

طهارت مولد : مورد دیگر که شاهد باید داشته باشد این است که طهارت مولد داشته باشد . که طهارت مولد با شایستگی اخلاقی گواه در نظر گرفته می شود .

بر اساس تبصره ۲ ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی شهادت کسی که نفع شخصی به صورت عین یا منفعت یا حق در دعوی داشته باشد و نیز شهادت کسی که تکدی را شغل خود قرار دهند ، پذیرفته نمی شود .از شرایط شاهد نداشتن رابطه خویشاوندی و خادم و مخدومی بین گواه و یکی از اصحاب دعوا نیست و چنین شاهدی قابل جرح نیست اما می تواند در ارزش گواهی تاثیرگذار باشد

بین گواه و طرف دیگر دشمنی دنیوی نباشد .

شخصی که میخواهد در دادگاه شهادت بدهد باید به تکدی و ولگردی اشتغال نداشته باشد . کسی که وسیله امرار معاش دارد ولی از روی تنبلی کاری انجام نمی دهد نمی توان او را ولگرد به حساب آورد.

شرایط گواهی را می توان به ۲ بخش شرایط ماهوی و شرایط شکلی تقسیم کرد :

شرایط ماهوی ؛

ضرورت یقینی بودن شهادت : بر اساس ماده ۱۳۱۵ قانون مدنی شهادت باید از روی قطع و یقین باشد نه به طور شک و تردید . برای این که شهادت به صورت مستقیم و قطعی واقع شود شاهد از راه حواسی که متناسب با گواه است اطلاعات خود را به صورت مستقیم کسب کرده باشد . منظور از علم شاهد هم همان علم عادی است و منظور از قطع و یقین هم قطع و یقین عرفی است . وقتی شاهد می خواهد به جای سند به گواهی گواه استناد کند باید گواهی از روی قطع و یقین باشد نه از روی شک و تردید . مثلا فرض کنید وقتی شخصی می خواهد به وقوع طلاق شهادت بدهد باید آن را شنیده باشد . اگر بگوید من به احتمال صیغه طلاق را شنیده ام دادگاه نمی تواند به این شهادت استناد کند . بعضی از نویسندگان شهادت کور را در مورد تصرف و اتلاف و شهادت کر را در مورد شنیدن اقرار قابل استماع نمی دانند .

مطابقت شهادت با دعوی : بر اساس ماده ۱۳۱۶ قانون مدنی شهادت باید مطابق با دعوی باشد ولی اگر در لفظ مخالف و در معنی موافق یا کمتر از ادعا باشد ضرری ندارد . وقتی شاهد می خواهد درباره امری شهادت بدهد این موضوع باید با موضوعی که مدعی تحقق آن را اظهار می کند مطابق باشد . برای این که موضوع گواهی با موضوع ادعا مطابق هم باشند حتی اگر در لفظ هم مخالف باشد ولی در معنا حتما باید موافق هم باشند .

اتحاد مفاد شهادت شهود : بر اساس ماده ۱۳۱۷ قانون مدنی شهادت شهود باید مفادا متحد باشد . بنابراین اگر شهود به اختلاف شهادت دهند قابل اثر نخواهد بود . مگر در صورتی که از مفاد اظهارات آن ها قدر متیقنی به دست آید . وقتی مدعی چند شاهد را به دادگاه معرفی می کند زمانی شهادت شاهدان در دادگاه پذیرفته می شود که مفاداً متحد باشند . قسمت اخیر ماده به قدر متیقن اشاره کرده است یعنی اگر فرض کنید موضوع ادعا پرداخت باشد یکی از شاهدان در دادگاه پرداخت ۵۰ میلیون تومان ، دیگری ۳۰ میلیون تومان را شهادت دهند ، قدر متیقن ۳۰ میلیون تومان در نظر گرفته میشود .

بر اساس ماده ۱۳۱۸ قانون مدنی اختلاف شهود در خصوصیات امر اگر موجب اختلاف در موضوع شهادت نباشد اشکالی ندارد . اگر مثلا کسی بگوید دزدی در شب اتفاق افتاده و دیگری بگوید در روز اتفاق افتاده دادگاه می تواند به اعتبار هر دو گواهی تردید کند .

شرایط شکلی :

ممکن در این جا سوالی مطرح شود که آیا مدعی می تواند حضور شاهد را در دادگاه نخواهد و شهادت شاهد را به صورت کتبی به دادگاه بدهد ؟ بر اساس ماده  ۱۲۸۵ قانون مدنی شهادت نامه سند محسوب نمی شود و فقط اعتبار شهادت را خواهد داشت . بنابراین اعتبار گواهی مستلزم حضور گواه در دادگاه است و شهادت نامه نمی تواند جایگزین آن شود . اما در بعضی موارد قانون گذار گواهی اشخاص در سند را کافی می داند وقتی طرف مقابل شهادت نامه که صحت آن را می پذیرد باید معتبر دانست . براساس ماده 233 و 235 و236 قانون ایین دادرسی مدنی اعتبار گواهی مستلزم حضور گواه در دادگاه است و شهادت نامه جاگزین ان نمی تواند باشد .

آثار و پیامدهای گواهی :

1.پیامد گواهی معتبر

2.پیامد گواهی کذب

 

 

پیامد گواهی کذب : به موجب ماده ۱۳۱۹ قانون مدنی در صورتی که شاهد از شهادت خود رجوع کند یا معلوم شود بر خلاف واقع شهادت داده است به شهادت او ترتیب اثر داده نمی شود . اگر شاهد ، شهادت دروغ و کذب مطرح کند جرم به حساب می آید .بر اساس ماده 650 قانون مجازات اسلامی مجازات ان به 3 ماه و 1 روز تا 2 سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد . باید توجه داشته باشید وقتی شاهد شهادت کذب می دهد یا ممکن است قبل از صدور رای قاطع بدوی باشد یا بعد از صدور رای قاطع بدوی.

هر گاه کذب قبل از صدور رای قاطع بدوی باشد دادگاه گواهی را در نظر نمی گیرد و تصمیم گیری می کند . و اگر بعد از صدور رای قاطع بدوی باشد و این رای قابل فرجام ، تجدیدنظر باشد و نسبت به آن شکایت شود مرجع بدون در نظرگرفتن گواهی رسیدگی می کند .

 

حالا ممکن است سوالی مطرح شود هر گاه بعد از نهایی شدن رای ، گواهی کذب معلوم شود آیا از جهات اعاده دادرسی است ؟ اعاده دادرسی یکی از راه های شکایت آراست . زمانی پذیرفته می شود که بر اساس ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی باشد . که اثبات کذب گواهی مشمول بند ۶ و ۷ نمی باشد . ولی اگر حیله و تقلب طرفی که گواهی کذب داده شده است ثابت شود می تواند مشمول بند ۵ شود .

بند ۵ ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی : طرف مقابل درخواست کننده اعاده دادرسی حیله و تقلبی به کار برده که در حکم دادگاه موثر بوده است ‌.

 

 

 

چکیده :

 

شهادت ( گواهی ) وقتی فردی اخباری از دیده ها یا شنیده ها یا سایر آگاهی ها به صورت اتفاقی یا به درخواست یکی از اصحاب دعوا نزد مرجع قضاوتی مطرح می کند .

در شاهد بلوغ ، عقل ، عدالت ، ایمان ، طهارت مولد شرط است . شهادت باید از روی قطع و یقین باشد و اگر به صورت شک و تردید باشد در دادگاه معتبر نیست . شهادت بر شهادت در صورتی مسموع است که شاهد اصل وفات یافته یا به واسطه ی مانع دیگری مثل بیماری ، حبس ، و… نتواند حاضر شود .

 

 

منابع :

 

شمس ، دکتر عبدا… ، آیین دادرسی مدنی ، جلد سوم . چاپ دوم . انتشارات دراک

بیات ، دکتر فرهاد و شیرین ، شرح جامع قانون مدنی . چاپ هفدهم . ۱۳۹۸ .انتشارات ارشد

کاتوزیان ، دکتر ناصر ، قانون مدنی در نظم حقوق کنونی . چاپ اول . انتشارات میزان

دکتر توکلی . محمد مهدی . ایین دادرسی مدنی .چاپ 13 . سال 1398. انتشارات مکتوب آخر

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید