a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

حق انتفاع :

خانه > حقوقی  > حق انتفاع :

حق انتفاع :

حق انتفاع :

مطابق ماده 40 قانون مدنی حق انتفاع حقی است که بر اساس آن شخص می تواند از مالی که عین آن متعلق به دیگری است یا مالک خاصی ندارد استفاده کند . حق انتفاع دارای ۲ صاحب حق است : یکی شخصی منتفع که از عین مالی که متعلق به دیگری است بهره برداری می کند و یکی شخص مالک که صاحب عین است و مال خودش را در اثر قرارداد به منتفع واگذار کرده است . مثلا فرض کنید شخص الف مالک خانه ای است و آن را برای حق انتفاع به مدت ۶ ماه به ب واگذار می کند . در این جا ب منتفع است .

 حق انتفاع یک حق عینی است . حق عینی یک حقی است که شخص نسبت به مال دارد و و می تواند آن را به صورت مستقیم اعمال کند. پس حق عینی دارای ۲ عنصر است : یکی شخصی که صاحب حق است و دومی چیزی که موضوع حق قرار می گیرد . حق عینی مثل حق انتفاع و مالکیت . از آن جهت مالکیت حق عینی است چون بر اساس ماده ۳۰ قانون مدنی مالک حق همه گونه دخل و تصرف را در مال خود دارد . مگر در مواردی که قانون استثنا کرده باشد .

موضوع حق انتفاع باید منقول یا غیر منقول باشد . حق انتفاع از حق معنوی را باید بر اساس ماده ۱۰ قانون مدنی بررسی کرد .

چند نکته در مورد حق انتفاع :

1.منتفع می تواند حق انتفاع را به دیگری واگذار کند مگر آن که در ضمن عقد شخصیت منتفع شرط شده باشد . مثلا فرض کنید شخص الف مالک خانه ای است و آن را به شخص ب به مدت یک سال واگذار می کند و ضمن قرارداد ذکر می کند که فقط خودت باید از آن استفاده کنی . در این صورت منتفع حق انتقال به دیگری ندارد .

2.حق انتفاع در بیشتر موارد رایگان است ولی اگر معوض هم باشد ایرادی ندارد .

3.ممکن است حق انتفاع بر اساس اذن باشد که اگر مبتنی بر اذن باشد از ثبات زیادی برخوردار نیست و تعهدی را برای مالک به وجود نمی آورد و مالک هر وقت که بخواهد می تواند از اذن خود رجوع کند . ( طبق ماده ۱۰۸ قانون مدنی )

4.شخص منتفع می تواند حق انتفاع خودش را ساقط کند .

 

انواع حق انتفاع :

حق عمری ، رقبی ، سکنی ، مطلق ،

عقد وقف ، حق انتفاع از مباحات

که در ادامه به شرح آن ها می پردازیم .

 

حق عمری حق انتفاعی است که به موجب عقد از طرف مالک برای شخص برقرار شده باشد . که به چند صورت می باشد : یا بر اساس عمر مالک عین ، عمر منتفع ، عمر ثالث می باشد .( ماده ۴۱ قانون مدنی ) اگر مالک حق انتفاع را به مدت عمر منتفع یا عمر شخص ثالثی معین کرده باشد و شخص مالک فوت کند ، با فوت مالک تاثیری در عقد نمی گذارد . ولی اگر به مدت عمر مالک باشد با فوت مالک این حق انتفاع از بین می رود . عقد عمری یک عقد لازم است . که هیچ یک از طرفین حق فسخ آن را ندارند مگر در موارد معین .

 

حق رقبی حق انتفاعی است که از طرف مالک برای مدت معینی ایجاد می شود و مدت آن به طور قطعی معلوم است . ( ماده ۴۲ قانون مدنی ) مثلا کسی به مدت ۷ ماه اجازه می دهد که دیگری در منزل او ساکن شود . باید توجه داشته باشید که اگر یکی از طرفین فوت کنند و یا محجور شوند تاثیری در عقد نمی گذارد . هم چنین اگر منتفع فوت کند این حق به ورثه منتفع می رسد . عقد رقبی مانند عقد عمری لازم است .

 

حبس مطلق حقی است که طرفین قرارداد در خصوص مدت حق انتفاع توافقی نکرده اند در این صورت حق مزبور تا فوت مالک خواهد بود مگر این که مالک از فوت خود رجوع کند .( ماده ۴۴ قانون مدنی ) حبس مطلق یک عقد جایز غیر اذنی است که اگر یکی از طرفین هم محجور شوند باقی است و از بین نمی رود .

 

سکنی : حق سکنی که موضوع آن اماکن مسکونی است و به حقی گفته می شود که نوع انتفاع آن سکونت باشد . بر اساس ماده ۴۳ قانون مدنی حق سکنی اگر به صورت عمری و رقبی ایجاد شود عقدی لازم است و اگر مدتی برای آن تعیین نکرده باشد ، ( حبس مطلق ) جایز است .

 

وقتی طرفین توافق می کنند که حق انتفاع دائم و ابدی باشد به آن حبس موبد می گویند . حبس موبد عقدی لازم است و نمی توان آن را فسخ کرد ولی حبس مطلق جایز است و می توان آن را فسخ کرد .

بر اساس ماده ۴۵ قانون مدنی حق انتفاع فقط درباره شخص یا اشخاصی می توان برقرار کرد که در حین ایجاد حق مزبور وجود داشته باشند ولی ممکن است حق انتفاع برای کسانی هم که در حین عقد به وجود نیامده اند برقرار شود . مثلا شخصی وصیت می کند که همسر او و جنینی که در داخل رحم اوست نسبت به مالی حق انتفاع داشته باشند در این صورت حق انتفاع مستقلا برای مادر و برای حمل به تبع حق مادر ایجاد می شود . اگر حمل زنده به دنیا بیاید حق انتفاع برای او معتبر است . تا زمانی که صاحبان حق انتفاع وجود دارند حق انتفاع باقی است و بعد از انقراض آن ها این حق از بین می رود .

مطابق ماده 46 قانون مدنی، مالی که برای استفاده به منتفع داده می شود باید مالی باشد که با استفاده کردن از آن از بین نرود . مثلا خوراکی را نمی توان نسبت به آن حق انتفاع ایجاد کرد . باید مالی باشد که با استفاده کردن از آن باقی باشد و منتفع اصل آن مال را بعد از پایان حق انتفاع به مالک برگرداند . اعم از این که مال منقول باشد یا غیرمنقول یا مشاع یا مفروز . مثلا سیب را نمی توان به عنوان حق انتفاع از آن استفاده کرد چون با استفاده کردن تمام می شود .مگر آن که برای تزیین در فروشگاهی از ان استفاده کرد .

در حق انتفاع قبض شرط صحت است . اعم از عمری ، رقبی و…اگر قبل از قبض یکی از دو طرف فوت کنند یا محجور شوند عقد باطل است . مال مورد انتفاع باید قابلیت قبض را داشته باشد و منتفع بتواند مال را قبض کند .

 

وظایف منتفع :

منتفع باید از مالی که موضوع حق انتفاع است سوء استفاده نکند . مثلا اتومبیلی را که برای مسافرکشی داده شده از آن به عنوان بارکشی استفاده نکند . و در حفاظت از ان هم تعدی و تفریط نکند . ( ماده ۴۸ قانون مدنی )

هم چنین نمی تواند مصرفی که برای مال موضوع حق در نظر گرفته شده است را تغییر دهد و آن را از حالت عادی خارج کند منتفع ید او ید امانی است . یعنی اگر مال بدون تعدی و تفریط او از بین برود مسئول نیست ولی اگر با تعدی و تفریط او از بین برود ید او تبدیل به ید ضمانی می شود و مسئول است . به همین دلیل در ماده ۵۲ قانون مدنی گفته در موارد زیر منتفع ضامن تضررات مالک است .

1.در صورتی که منتفع از مال موضوع انتفاع سوء استفاده کند .

2.در صورتی که شرایط مقرره از طرف مالک را رعایت نکند و این عدم رعایت موجب خسارتی بر موضوع حق انتفاع باشد .

 

در حق انتفاع پرداخت هزینه ها به چند صورت است :

 

هزینه هایی که برای حفظ عین و بقای آن و هم چنین نگهداری از اصل مال به عهده مالک است مثل تعمیر کردن .

هزینه هایی که برای انتفاع از عین و تسهیل آن نیاز است به عهده منتفع است مثل نظافت و رنگ آمیزی اتاق ها

 

هم چنین طرفین می توانند برخلاف موارد مذکور و به هر صورت که می خواهند تراضی کنند(قانون تکمیلی) . اگر هم طرفین در مورد این هزینه ها که آیا به عهده مالک است یا منتفع سکوت کنند بر عهده عرف است و عرف آن را مشخص می کند .

 

در مقابل، مالک هم وظایفی دارد :

مالک مال را باید به قبض منتفع دهد . مالک نمی تواند تصرفاتی انجام دهد که مانع استفاده منتفع شود .

 

1.در چه صورت انتفاع از بین می رود ؟ مالی که موضوع حق انتفاع است از بین برود . مثلا خانه ای را که الف برای حق انتفاع به ب داده است به مدت ۲ سال ، آتش بگیرد .

2.انقضای مدت ، مدتی که برای حق انتفاع داده شده است تمام شود .

3.جمع شدن دو عنوان مالک و منتفع در یک شخص

4.وقتی مالک در قرارداد برای خود حق فسخ گذاشته باشد . ( اعمال شرط خیار ) مثلا الف در قرارداد ذکر کرده باشد که من تا یکسال حق فسخ قرارداد را دارم .

1.انقراض منتفع

2.وقتی در حبس مطلق مالک فوت کند یا از آن رجوع کند .

3.اگر مالی که در اثر ملی شدن از ملکیت خصوصی مالک خارج شود . ( فک ملک ) مثلا بخشی از خانه ای که متعلق به الف بوده است ملکیت آن به دولت و قانون واگذار شود .

4.اعراض صاحب حق .( ماده ۱۷۸ قانون مدنی )

 

تفاوت حق انتفاع و مالکیت منافع :

 

1.در حق انتفاع منتفع می تواند فقط از متعلق آن استفاده کند و سایر تصرفات را نمی تواند انجام دهد . ولی مالک منفعت می تواند هر تصرفی در منفعت متعلق انجام دهد . مثلا می تواند مال را به دیگری اجاره دهد مگر این که مالک عین او را منع کرده باشد . ولی دارنده نمی تواند مال موضوع حق انتفاع را اجاره دهد چون مالک نیست .

2.در مالکیت منفعت ذره های منفعت در ملک صاحب آن به وجود می آید . نه در مالکیت مالک عین . اما در حق انتفاع ذرات منفعت در ملک صاحب عین به وجود می آید نه در مالکیت دارنده حق انتفاع . چون او مالک نیست . مثلا در عقد اجاره باغ میوه هایی که قبل از مدت اجاره پدیدار شده باشد متعلق به مستاجر است . ولی در حق انتفاع متعلق به مالک باغ است .

 

بر اساس ماده ۵۳ قانون مدنی انتقال عین از طرف مالک به غیر موجب بطلان حق انتفاع نمی شود ولی اگر منتقل الیه جاهل باشد که حق انتفاع متعلق به دیگری است اختیار دارد معامله را فسخ کند .

 

چکیده :

حق انتفاع حقی است که به موجب آن شخص می تواند از مالی که عین ان متعلق به دیگری است و مالک خاصی ندارد استفاده کند . حق انتفاع یک حق عینی است و در بیشتر موارد می توان ان را انتقال داد . انواع مختلفی دارد مثل عمری ، رقبی ، سکنی ، حبس مطلق و…عقد رقبی و عمری لازم هستند ولی حبس مطلق جایز غیر اذنی است . حق انتفاع فقط نسبت به مالی باید ایجاد شود که استفاده از آن با بقای عین ممکن باشد اعم از این که منقول باشد یا غیر منقول یا مشاع یا مفروز .

 

منابع :

دکتر بیات . فرهاد . حقوق مدنی شرح جامع قانون مدنی . چاپ 17 . سال 98 . انتشارات ارشد .

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید