a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

عده چیست و لزوم نگه داشتن آن به چه معنی می باشد؟

خانه > خانواده  > عده چیست و لزوم نگه داشتن آن به چه معنی می باشد؟

عده چیست و لزوم نگه داشتن آن به چه معنی می باشد؟

مقدمه

عده یکی از احکام الهی است که ذهن مردم را به خود مشغول کرده. عده یعنی معدودی از روزهای دیگر که اصل و ریشه آن از “عدد” می آید و عدد به معنای شمردن تمام و تا آخر چیزی است. در اصطلاح فقهی عده عبارت است از: مدت معینی که زن باید از ازدواج خودداری کند ، که با توجه به نوع انحلال ازدواج و دائم و موقت بودن آن ، عده اقسام مختلفی پیدا می کند که هر کدام احکام جداگانه ایی دارد. در خصوص فلسفه ی آن، در اسلام، آنچه از آیات و روایات به دست می آید؛ عده وسیله ایی برای صلح و بازگشت،احترام به ازدواج سابق، پاک بودن رحم زن، فرصت مناسبی برای اندیشیدن و حفظ نسل می باشد.

در ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی در تعریف عده آمده است : عده عبارت است از مدتی که تا انقضای آن زنی که عقد نکاح او منحل شده است، نمی تواند شوهر دیگر اختیار کند. در اینجا سعی میکنیم چیستی عده و اقسام و احکام آن را تبیین کنیم.

 

اقسام عده

عده وفات_عده طلاق_ عده نکاح موقت_عده فسخ نکاح_عده نزدیکی به شبهه_عده بذل یا انقضا مدت در نکاح منقطع_عده همسر مرد غایب مفقودالاثر_عده طلاق زنان غیرباردار_عده طلاق زنان باردار

1.عده وفات

بر تمام زنانی که شوهرانشان فوت می کنند، به دلیل احترام به متوفی و ازدواج سابق خود، واجب است عده ایی که مدت آن ۴ ماه و ۱۰ روز است را، نگه دارند، به استثنای زنان بارداری که در این صورت عده ی آنان هنگام فوت همسرشان ، تا موقع وضع حمل است مشروط بر اینکه فاصله بین فوت شوهر و وضع حمل از ۴ ماه و ۱۰ روز بیشتر باشد، و الا مدت عده همان ۴ماه و ۱۰ روز خواهد بود؛ یعنی هرگاه وضع حمل قبل از ۴ ماه و ۱۰ روز اتفاق افتد ، عده تا پایان مزبور ادامه خواهد داشت و اگر بعد از مدت ۴ ماه و ۱۰ روز وضع حمل محقق نشد، با وضع حمل عده سپری می گردد. تاریخ شروع عده نیز فوت شوهر است.

در خصوص زنی که در طلاق رجعیه به سر میبرند، چون زن در حکم زوجه همسرش می باشد، اگر در زمان عده زوجه شوهر فوت کند، زن باید از زمان فوت او ، عده وفات نگه دارد اما  در طلاق بائن اگر در مدت عده شوهر فوت کند، تاثیری بر زوجه ندارد، چرا که شوهر در زمان فوت نسبت به زن بیگانه محسوب می شده است.

نفقه در عده وفات

مرد تا زمانی ملزم به پرداخت نفقه زوجه است که بتوان او را شوهر و سرپرست خانواده نامید. پس با فوت شوهر، نکاح منحل می شود. اما ماده ۱۱۱۰ قانون مدنی به نحوی، مخارج زندگی زنی که شوهرش مرده را به عهده برخی خویشاوندان متوفی قرار داده است؛ به این صورت که اگر زن غیر باردار باشد ، در مدت عده وفات نفقه ندارد، اما اگر زن نیازمند باشد که در این صورت تحت عنوان نفقه اقارب می تواند به اقاربی که پرداخت نفقه بر آنها واجب است، مراجعه کند، ولی اگر زن باردار باشد و در عده وفات به سر ببرد، به دلیل فرزندی که در شکم دارد مستحق دریافت نفقه است که این نفقه از ماترک متوفی پرداخت می شود.

2.عده طلاق

یکی از اسباب انحلال نکاح دائم ، طلاق است که خود بر ۲ نوع طلاق بائن و رجعی تقسیم می شود. این نوع از عده در طلاق رجعی این فرصت را فراهم می کند که اگر مرد از اقدام خویش پشیمان شد، بتواند به زن رجوع کند و به زندگی مشترک با او ادامه دهد.

طلاق بائن: طبق ماده ۱۱۴۴  قانون مدنی، شوهر پس از طلاق حق رجوع به زن را در مدت عده نخواهد داشت و در این مدت عده زن و مرد به یکدیگر نامحرم هستند و مرد موظف به پرداخت نفقه نخواهد بود و اگر بخواهند مجددا با یکدیگر ازدواج کنند نیاز صیغه عقد مجدد است. در این موارد طلاق از نوع بائن است :

الف) طلاق قبل از نزدیکی ب) طلاق یائسه ج) طلاق خلع و مبارات مادام که زن رجوع به عوض نکرده باشد د) طلاق سوم که بعد از سه وصلت متوالی به عمل آید اعم از اینکه وصلت در نتیجه رجوع باشد یا در نتیجه نکاح جدید هـ) طلاق دختر صغیره یا دختر نابالغ .

طلاق رجعی: طبق ماده ۱۱۴۸ و ۱۱۴۹  قانون مدنی، یعنی برگرداندن زن مطلقه در زمان عده به ازدواج سابق. مرد در مدت عده حق رجوع به همسرش را دارد و می تواند در مدت عده بدون نیاز به عقد مجدد با عملی یا رفتاری مثل فرستادن هدیه، منظور خود را برساند که او را مجددا به همسری قبول کرده است.  در طلاق رجعی زن مستحق نفقه است، همچنین اگر شوهر زن خود را به طلاق رجعی مطلقه کند و در زمان عده فوت کند، زن از شوهر ارث می برد، زیرا تا زمانی که زن در عده به سر می برد به جز مورد رابطه جنسی، حقوق و تکالیف ناشی از ازدواج ادامه می یابد.

عده طلاق زنان غیر باردار

به استناد ماده ۱۱۵۱ قانون مدنی، زن  باید پس از طلاق ۳ دوره پاکی از عادت ماهانه را برای عده صبر نماید، ولی اگر زن یائسه باشد، که بر طبق قانون سن یائستگی پنجاه است، او باید ۳ ماه عده نگه دارد.

عده طلاق زنان باردار

به استناد ماده ۱۱۵۳ قانون مدنی، عده زنان باردار تا هنگام وضع حمل است، هرچند بلافاصله بعد از طلاق وضع حمل نماید.

 

1.عده نکاح موقت

در ازدواج موقت نیازی به طلاق نیست و با تمام شدن مدت یا بخشیدن مدت آن توسط مرد، منحل می شود. اگر زن باردار باشد، عده او تا وضع حمل است و از این جهت تفاوتی با ازدواج دائم ندارد. در خصوص زن غیر باردار به استناد ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی، در این عقد موقت دو طُهر است در واقع باید دو بار حیض شده و پاک شود. اما اگر زن حیض نمی شود و یائسه باشد، باید ۴۵ روز عده نگه دارد. لازم به ذکر است که عده وفات در نکاح دائم و موقت یکسان است.

2.عده همسر مرد غایب مفقود الاثر

با توجه به ماده ۱۱۵۶ قانون مدنی، زنی که شوهر او غایب مفقود الاثر بوده و حاکم او را طلاق داده باشد، باید از تاریخ طلاق عده وفات نگاه دارد. در اینجا  زن پس از طلاق و نگه داشتن عده وفات می تواند مجددا شوهر کند. این قاعده از فقه اسلامی گرفته شده و اینگونه توجیه می شود که ممکن است شوهر مُرده باشد. حال اگر شوهر غایب پس از وقوع طلاق و گذشتن مدت عده پیدا شد و رجوع کرد، دیگر حقی نسبت به زن نخواهد داشت لیکن اگر قبل از انقضا مدت عده بازگردد، نسبت به طلاق حق رجوع دارد. در واقع از لحاظ ماهیت این عده، “عده طلاق” است و زن مطلقه رجعیه به حساب می آید.

3.عده نزدیکی به شبهه(آمیزش جنسی به اشتباهی)

طبق ماده ۱۱۵۷ قانون مدنی، زنی که به شبهه با کسی نزدیکی کند باید عده طلاق نگه دارد.

اگر زنی شوهر دار به اعتقاد اینکه دیگری زوج اوست نزدیکی کند، زن باید عده طلاق نگه دارد و از نزدیکی با شوهر خود امتناع کند. چنانچه  در نزدیکی به شبهه، اشتباه از جانب مرد باشد و زن از حقیقت امر مطلع باشد، باز هم زن باید عده نگهدارد.

 

برای برخی از زنان با شرایطی که بیان می شود، عده نگه داشتن لازم نیست و می توانند بلافاصله پس از جدایی مجددا ازدواج کنند که در ادامه تحت عنوان زنان بدون عده بررسی می کنیم:

زنان بدون عده:

الف) زنان غیر مدخوله: اگر بین زن و شوهری نزدیکی واقع نشده باشد و ازدواج منحل گردد، عده بر زن واجب نیست ولی همچنان اگر علت انحلال نکاح فوت شوهر باشد، عده وفات باید رعایت شود.

ب) زوجه صغیره(دختر نابالغ): در فقه امامیه طلاق صغیره(دختر نابالغ) از زمره طلاق بائن است و حتی اگر عمل آمیزش نیز انجام شده باشد، زوجه عده ندارد. در حدیثی از امام صادق علیه السلام بیان شده که : زنانی که عادت حیض نشده و مانند او نیز نمی شود و حد آن کمتر از ۹ سال باشد، در هر حال می تواند ازدواج کند.

ج) زنان یائسه: به استناد ماده ۱۱۵۵ قانون مدنی، زنان یائسه که عادت ماهانه ندارند، خواه به دلیل خردسالی و خواه بزرگسالی، عده نخواهند داشت اما عده وفات شوهر کماکان پابرجاست چرا که لزوم آن احترام به متوفی و ازدواج قبلی است.سوال : زنانی که مشکل و یا به دلیل بیماری عادت نمی شوند، عده ی آنها چقدر است؟

طبق احادیث و روایات و رویه به نظر می رسد این دسته از زنان نیز باید ۳ ماه عده نگه دارند.

در آخر نکته ایی که حائز اهمیت است بحث تداخل دو عده می باشد، که تداخل دو عده مجاز است و ضرورتی ندارد، زنی که دو عده بر او واجب شده، هر کدام را به طور جداگانه نگهدارد، البته در خصوص مطلقه رجعیه ، اگر در طول عده شوهر فوت کند، زن باید از تاریخ فوت، عده وفات نگهدارد.

 

منابع

قران و احادیث

قانون مدنی

بیات، شیرین و فرهاد، شرح جامع قانون مدنی، انتشارات ارشد، ۱۳۹۸

صفایی، حسین، حقوق مدنی، جلد اول، بنیاد حقوقی میزان، ۱۳۹۷

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید