a

اینستاگرام

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت محفوظ و متعلق به موسسه مهر عدالت می باشد.

9:00 - 18:00

ساعات کاری : شنبه تا پنجشنبه

031-34417813-14

تماس برای مشاوره

اینستاگرام

جستجو
فهرست
 

اصول بازجویی از متهم

خانه > حقوقی  > اصول بازجویی از متهم

اصول بازجویی از متهم

مقدمه

قانون آیین دادرسی کیفری متهم را تعریف نکرده است در هر حال متهم کسی است که احتمال ارتکاب جرم او میرود و دعوای عمومی علیه وی اقامه شده باشد البته باید دانست که به صرف طرح شکایت علیه کسی نمی توان را متهم دانست و پس از تفهیم اتهام است که متهم تبدیل می شود منظور از تفهیم اتهام اعلام صریح و روشن عنوان مجرمانه ای است که متهم به نسبت داده می شود به طوری که بداند برای ارتکاب چه عملی سزاوار سرزنش و قابل تغییر کیفری شناخته شده است.

پس از شنیدن اظهارات شاکی و شهود یا مطلع آن معرفی شده و بررسی سایر دلایل چنانچه بازپرس بازجویی از متهم را لازم بداند طبق مقررات دستور احضار او را جهت بازجویی صادر می کند و مقام قضایی شروع به پرسش از متهم می کند. از آنجایی که متهم نیز دارای یک سری حقوق است  طبق ماده ۵۲ قانون آیین دادرسی کیفری، ضابطان دادگستری مکلفند حقوق متهم را به وی تفهیم کنند و به صورت مکتوب در اختیار او قرار دهند و رسید دریافت و ضمیمه پرونده کنند. خودداری از انجام این تکلیف توسط ضابطان موجب محکومیت  به سه ماه تا یک سال انفصال از خدمات دولتی می باشد. بازپرس نیز باید پیش از شروع به تحقیق موضوع اتهام و ادله آن را به شکل صریح به متهم تفهیم کند و پرسش ها طبق ماده ۱۹۵ قانون آیین دادرسی کیفری باید مفید روشن مرتبط با اتهام و در محدوده آن باشد پرسش تلقینی یا همراه با اغفال اکراه و اجبار متهم ممنوع است.

در مقاله پیش رو به ادامه بررسی اصول و ضوابط بازجویی از متهم را خواهیم گفت.

احضار متهم

طبق ماده ۱۶۸ قانون آیین دادرسی کیفری بازپرس نباید بدون دلیل کافی برای توجه اتهام کسی را به عنوان متهم احضار و یا جلب کند که تخلف از این ماده موجب محکومیت انتظامی تا درجه چهار میشود؛ به موجب ماده ۱۳ قانون نظارت بر رفتار قضات مجازاتهای انتظامی قضات ۱۳ درجه است که درجات ۱ تا ۴ آن عبارتند از ۱. توبیخ کتبی بدون درج در سابقه خدمتی، ۲. توبیخ کتبی با درج در سابقه خدمتی ،۳. کسر حقوق ماهانه تا یک سوم از یک ماه تا ۶ ماه، ۴ .کسر حقوق ماهانه تا یک سوم از شش ماه تا یک سال

طبق این ماده صرف  شکایت برای شروع به رسیدگی کافی نیست بلکه عمل مجرمانه ای که به کسی نسبت داده می شود باید مستند به قرائنی باشد که دست‌کم احتمال ارتکاب آن از جانب وی داده شود.

احضار اشخاص حقوقی

طبق ماده ۶۸۸ قانون آیین دادرسی کیفری، هرگاه دلیل کافی برای توجه اتهام به اشخاص حقوقی وجود داشته باشد، علاوه بر احضار شخص حقیقی که اتهام متوجه او می باشد، با رعایت مقررات مربوط به احضار(مواد ۱۶۸ به بعد)، به شخص حقوقی اخطار می شود تا مطابق مقررات نماینده قانونی یا وکیل خود را معرفی نماید. عدم معرفی وکیل یا نماینده مانع رسیدگی نیست. و طبق تبصره آن فردی که رفتار وی موجب توجه اتهام به شخص حقوقی شده است نمی تواند نمایندگی آن را عهده دار شود.

حال منظور از نماینده قانونی شخص حقوقی کیست؟

کسی است که به موجب اساسنامه شخص حقوقی یا سایر اسناد قانونی تاسیس آن ،نمایندگی شخص مذکور را در برابر اشخاص دیگر بر عهده دارد مانند مدیرعامل شرکت های سهامی.

احضار متهم

احضار متهم به موجب فرم های مخصوص اظهارنامه صورت می گیرد و در آن مشخصات شخص احضار شده تاریخ و محلی که می باید در آنجا حاضر شود علت احضار و نتیجه عدم حضور قید می گردد و احضاریه باید به امضاء مقام قضایی رسیده باشد.

محتوای احضاریه

طبق ماده ۱۷۰ قانون آیین دادرسی کیفری در احضاریه موارد زیر قید می شود:

۱.نام و نام خانوادگی احضار شونده

۲.نام پدر احضار شونده

۳.تاریخ ساعت و محل حضور

۴ .علت احضار یعنی مشخص شود که فرد به چه عنوانی هزار شده مثلاً به عنوان متهم یا شاکی یا وکیل یا شاهد یا کارشناس من سال آنها

 ۵ .نتیجه عدم حضور در مورد متهم نتیجه عدم حضور جلب است.

مواردی وجود دارد که علت احضار در احضاریه قید نمی شود طبق تبصره ماده ۱۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری در سه مورد که ممکن است علت احضار متهم در احضاریه قید نشود به شرح زیر است:

 .۱ جرایمی که حیثیت اجتماعی متهم اقتضا کند

۲. جرایمی که عفت عمومی اقتضا کند

۳. جرایمی که امنیت عمومی اقتضا کند

تشخیص این سه مورد با مقام قضایی است و در این موارد متهم می تواند برای اطلاع از علت احضار به دفتر مرجع قضایی احضار کننده مراجعه کند.

احضارنامه باید به متهم توسط ماموران ابلاغ بدون استفاده از لباس رسمی و با ارائه کارت شناسایی صورت گیرد. فاصله میان ابلاغ اوراق احضاریه و زمان حضور نزد بازپرس طبق ماده ۱۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری نباید کمتر از ۵ روز باشد. علت عدم استفاده از لباس رسمی توسط مامورین ابلاغ احترام به اصل برائت است. اما امروزه استفاده از سامانه های سیستم های رایانه ای و مخابراتی باعث شده تا ابلاغ و اظهار متهم از طریق سامانه سنا و پیامک صورت گیرد.

متهم مکلف است در موعد مقرر حاضر شود و اگر نتواند باید عذر موجه خود را اعلام کند در غیر این صورت به دستور بازپرس جلب می‌شود جهات زیر طبق ماده ۱۷۸ قانون آیین دادرسی کیفری عذر موجه محسوب می شود:

الف. نرسیدن یا دیر رسیدن ازاری بگونه‌ای که مانع از حضور شود

ب. بیماری متهم و بیماری سخت والدین همسر یا اولاد وی که مانع حضور شود

پ. همسریا یکی از اقربا تا درجه سوم از طبقه دوم فوت شود

ت. ابتلا به حوادث مهم از قبیل بیماری‌های واگیردار و بروز حوادث قهری مانند سیل و زلزله که موجب عدم امکان تردد گردد

ث. متهم در توقیف یا حبس باشد

ج.سایر مواردی که عرفا به تشخیص بازپرس عذر موجه محسوب می شود

بازجویی از متهم

طبق ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری با شروع تحت نظر قرار گرفتن متهم میتواند تقاضای حضور یک  وکیل کند .وکیل باید با رعایت و توجه به محرمانه بودن تحقیقات و مذاکرات با شخص تحت نظر ملاقات نماید و وکیل میتواند در پایان ملاقات با متهم که نباید بیش از یک ساعت باشد ملاحظات کتبی خود را برای درج در پرونده ارائه دهد .

قانون در اینجا به صراحت اجازه حضور وکیل متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی را می دهد با این حال این حضور محدود به ملاقات با متهم وذکر نکاتی کتبی مانند جرم نبودن عمل یا عدم ضرورت دستگیری متهم در پایان این ملاقات است نه دفاع از متهم در بازجویی یا حتی حضور در بازجویی.

طبق تبصره ماده ۴۸ مذکور در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و همچنین جرایم سازمان یافته که توسط گروه‌های مجرمانه صورت می گیرد، در مرحله تحقیقات مقدماتی طرفین دعوا وکیل یا وکلای خود را باید از بین وکلای رسمی دادگستری که مورد تایید رئیس قوه قضاییه باشد انتخاب کنند این تبصره محدودیتی ناروا بر حق دفاع یکی از آثار آن حق انتخاب وکیل است را وارد ساخته است.

در مرحله تحقیقات مقدماتی متهم حق برخورداری از وکیل را دارد حتی می تواند تقاضا کند که وکیل او نیز همراهش نزد بازپرس حضور یابد(ماده ۱۹۰قانون آیین دادرسی کیفری). چنانچه متهم وکیل داشته باشد و بلافاصله وکیل خود را به محل تحت نظر برساند و در دسترس باشد اولویت با ملاقات متهم با اوست.

این حق باید پیش از شروع تحقیقات مقدماتی توسط بازپرس به متهم ابلاغ و تفهیم شود در غیر این صورت اگر مانع از همراه داشتن وکیل متهم شوند و یا این حق را به وی تفهیم نکنند موجب مجازات انتظامی درجه  هشت و سه خواهند شد نکته‌ای که لازم به ذکر است اگر مجازات متهم سلب حیات یا حبس ابد باشد چنانچه متهم اقدام به معرفی وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی نکرده باشد بازپرس برای وی وکیل تسخیری انتخاب می کند حق برخورداری متهم از وکیل گاهی آنچنان اهمیت دارد که لازم است بازپرس در احضاریه که برای متهم ارسال می کند به این حق هم اشاره کند که عدم قید این حق در احضاریه تخلف انتظامی است سپس بازپرس به متهم اعلام می کند که مواظب اظهارات خود باشدهنگامی که موضوع اتهام و ادله آن را به طور صریح متهم تفهیم کرد و اعلام می‌کند که اقرار یا همکاری موثر و می‌تواند موجبات تخفیف مجازات وی را فراهم سازد.)ماده ۱۹۵ قانون آیین دادرسی کیفری).

حق سکوت متهم

پس از استعلام هویت از متهم اقدام بعدی همانگونه که گفته شد تفهیم اتهام به متهم است باید به متهم فهمانده شود که عمل مجرمانه به وی نسبت داده شده تا بتواند به خوبی از خود دفاع کند با وجود اهمیتی که بازجویی از متهم می‌تواند در امر تحقیقات داشته باشد او مجبور به پاسخگویی نخواهد شد و متهم می تواند سکوت اختیار کند در این صورت مراتب امتناع وی از دادن پاسخ یا امضای اظهارات در صورتمجلس قید میشود که طبق ماده ۱۹۷ مذکور متهم حق سکوت نیز دارد بنابراین اگر متهم از دادن پاسخ به پرسش‌های بازپرس امتناع نماید و ملزم به پاسخگویی به آنها نشده و حق دارد در برابر آنها سکوت نمایند و این سکوت من دلیل بر بی گناهی است و دلیل بر بزهکاری وی .این حق یکی از آثار اصل برائت است.

ضوابط ناظر بر پرسش از متهم

امروز بیشترین مردم دارای سواد خواندن و نوشتن هستند و ماده ۱۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری اصل را بر این گذاشته که هر متهمی که باسواد باشد خود شخصاً پاسخ پرسشهای بازپرس را در صورتجلسه باید بنویسد و پس از قرائت برای متهم به امضا یا اثر انگشت او برسد و اگر متهم خودش نخواهد یا نتواند بنویسد درج توضیحات وی توسط بازپرس یا منشی او صورت می گیرد. طبق ماده ۲۰۲ قانون مذکور اگر متهم قادر به سخن گفتن به زبان فارسی نباشد قانونگذار بازپرس را مکلف نموده که برای آن ها مترجمی تعیین نمایند مترجم باید سوگند یاد کند که راستگویی و امانتداری را رعایت می‌کند.

اخذ آخرین دفاع

پس از خاتمه تحقیقات مقدماتی و قبل از صدور قرار نهایی اخذ آخرین دفاع از متهم یک تکلیف قانونی است یعنی بازپرس باید قبل از اعلام تحقیقات یک بار دیگر کلیه دلایل و مدارک موجود در پرونده را به متهم اعلام کند و از او بخواهد که اگر در برائت خویش حرفی دارد بیان کند ماده ۲۶۲ قانون مذکور مقرر می دارد : بازپرس پس از پایان تحقیقات و در صورت وجود دلایل کافی بر وقوع جرم به متهم یا وکیل به اعلام می کند که برای برائت یا کشف حقیقت هر اظهاری دارد به عنوان آخرین دفاع بیان کند هرگاه متهم یا وکیل وی در آخرین دفاع مطلبی اظهار کند یا مدرکی ابراز نماید که در کشف حقیقت یا برائت موثر باشد بازپرس مکلف به رسیدگی است.

پس آخرین مطلبی که در پرونده در خصوص اتهام شنیده می‌شود باید دفاع متهم باشد و دفاع متهم یا وکیل او نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر نظر بازپرس و متقاعد ساختن وی به صدور قرار منع تعقیب دارد حال اگر متهم یا وکیل وی برای اخذ آخرین دفاع احضار شوند و هیچ یک از آنان بدون عذر موجه حضور نیابند، بدون اخذ آخرین دفاع ، اتخاذ تصمیم می شود.(ماده ۲۶۳قانون آیین دادرسی کیفری).

 

منابع

1.خالقی،دکترعلی، آیین دادرسی کیفری،شهر دانش،۱۳۹۰

2.فرهی،بابک، مختصر آیین دادرسی کیفری،طرح نوین اندیشه، ۱۳۹۶

3.خالقی،علی، نکته ها در قانون آیین دادرسی کیفری، شهر دانش، چاپ دوازدهم، ۱۳۹۷.

بدون دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید